نقش پیاده راه ها در حفظ سرزندگی شهر+گذری بر پیاده راههای شهری تبریز

IMG_20150903_001715

تکامل پیاده راه در طول تاریخ

نگرش پیاده راه سازی نیز مانند بسیاری از اقدامات در طول زمان دچار تغییر و تحول شده است. در ابتدا، یعنی دوره مدرنیسم، سعی شد تا در کنار محیط سواره یکسری محور مستقل پیاده نیز ایجاد شود. از آنجا که خیلی به سواره اهمیت داده بودند، در مقابل طرح هایی ارائه کردند که محورهای پیاده از محورهای سواره جدا باشند. ولی محورهای پیاده در یکسری از سطوح مثل محلات جواب نداد و به فضاهایی سوت و کور تبدیل شد.

پس از آن طراحان فکر می کردند که حتماً جداره پیاده راه و کف سازی آن باید پر نقش و نقوش باشد و یا بقول خودشان صحنه پردازی شود. ولی بعدها متوجه شدند چیزی که بیشتر مردم را جذب می کند، رویدادهایی است که در آن فضا اتفاق می افتد. حواس مردم کمتر به کالبد است. به همین دلیل سعی کردند، کف سازی پیاده راه را ساده و بدون اختلاف سطح بگیرند.

تفکر پیاده راه سازی، در ابتدا، میان طراحان شکل گرفت و به سرعت میان بقیه اقشار انتشار یافت. مثلاً در شهر هانوفر آلمان که از طراحی تا ساختش را تجربه کردم در ابتدا، مغازه دارهای مرکز هانوفر مخالف پیاده راه سازی بودند. چون در ذهنشان جا افتاده بود که راننده ها مشتری های بالقوه آنها هستند و اگر سواره حذف شود، دیگر مشتری نخواهند داشت. ولی بعد از مدتی، در عمل دیدند که اوضاع درست برعکس تفکر آنها شد.

مردم از همه جای شهر می آیند و در پیاده راه ها گردش می کنند. حتی عده ای از شهرهای دیگر هم می آیند و عملاً فروششان بالاتر رفت. به جایی رسید که بعد از ۶ ،۵ سال خود مغازه داران که در ابتدا مخالفین این موضوع بودند، اتحادیه هایی تشکیل دادند که علاوه بر طرفداری از پیاده راه سازی، شروع کردند به فشار آوردن به شهرداری برای ساختن پیاده راه در مسیر مغازه آنها. جنبش پیاده راه سازی آرام آرام شروع شد و نه تنها نیاز اجتماعی شهروندان را برآورده ساخت، بلکه آدمها را نیز تغییر داد و آنها را اجتماعی تر کرد.

البته این پاسخگویی به نیازهای شهروندان در پیاده راه فرایندی تدریجی را طی نمود. مثلاً در ابتدا برای ایجاد ایمنی بعضی جاها نرده گذاشتند یا سعی می کردند افراد را در مسیر خاصی هدایت کنند اما بعد متوجه شدند این نرده در بعضی جاها حتی خود مخل ایمنی است. برای همین تا آنجایی که توانستند نرده ها را کم کردند. زمانی فکر می کردند بعضی جاها تا آنجا که می شود باید مبلمان شهری گذاشت اما بعد از مدتی فهمیدند که پیاده راه به حد کافی شلوغ و سرزنده است که کسی نمی نشیند. بنابراین، به این نتیجه رسیدند جز بخشی از مبلمان که واجب است مثل سطل زباله بقیه را حذف کنند.

 

امروزه موضوع بازشناسی هویت و احیای آن به ضرورت مهمی در سیاستگذاریهای شهری و تعیین

ساختار فرهنگی در شهرها تبدیل شده است. هویت شهر به عنوان شاخصترین نمود فضایی هویت جامعه

عهدهدار تبیین ارزشها، هنجارها و روابط انسانی در ساخت فضایی شهری است. با گسترش بیضابطه بسیاری

از شهرهای بزرگ و افزایش جمعیت، تسلط مسئولین شهری نیز به کنترل اوضاع اجتماعی و پرداختن به امور

سیمای شهرها و ساماندهی آنها نیز کمتر از گذشته گردیده و حفظ هویت سیمای بصری شهرها نیز به

فراموشی سپرده شده است. از طرفی استقرار فعالیتهای انسان محور، رفت و آمد پیاده و تعامل چهره به

چهره، می تواند متضمن بروز حیات مدنی و هویت شهری گردد.

مهمترین کارکرد فضاهای پیاده در شهر نقش ادراکی آن است. درک توأمان کالبد و روح موجود در شهر با حرکت پیاده در شهر بسیار سهل الوصول تر است. بنابراین نقش پیاده راه در ثبت خاطرات و حوادث تاریخی در ذهن کاربر بسیار حائز اهمیت است. در نتیجه در طراحی این فضاها نحوه درک کاربر از فضا جزء احکام طراحی منظر است و از فاکتورهای بسیار مهم طراحی منظرین محیط به شمار می رود.پیاده روی بیشترین نزدیکی را به محیط دارد، بنابراین اجازه می دهد که فرآیند تفسیر و به خاطر آوردن منسجم تر باشد (مدنی پور؛ به نقل از: عاشوری، ۱۳۸۹)

نقش اجتماعی- فرهنگی:

حضور افراد جامعه به عنوان کاربر در فضای شهری یک امر بدیهی است، اما ساماندهی فضای شهری و جهت دادن به تقویت فضای جمعی به منظور جذب حداکثری حضور افراد در فضای شهری باعث ایجاد حیات در فضای شهری می شود.

احداث پیاده راه های شهری می تواند سیاست حیات مدنی و حضور اجتماعی افراد در شهر را تقویت کند ام ب شرط آنکه فراتر از کالبد عملکرده و لایه های ادراکی کاربر از فضا را نیز مد نظر قرار داده باشد.

نقش فراغتی:

گردش در شهراز اشکال گذراندن اوقات فراغت است که پیاده راه ها می توانند بیشترین سهم را در بر آورده کردن این نیاز داشته باشند. شاید فضایی مثل پارک هم بتواند این نقش را ایفا کند ولی وجه تفاوت پیاده راه با این گونه فضاها گره خوردن زندگی روزمره شهروندان با آنها و ثبت خاطره ذهنی و زندگی جمعی است. مسیرهای پیاده ی توأم با نشانه ها و نقاط عطف و تاریخی ، به مثابه مکانی برای قرائت سناریوی شهری و حفظ پایداری خاطره ی شهر است

نقش پیاده راه ها در حفظ سرزندگی شهر

پیاده راه در واقع مسیری است که در آن اولویت تام با پیاده است. ماشین های اضطراری مانند آتش نشانی، آمبولانس، حمل کالا و… فقط برای تخلیه بار و در زمان های خاص می توانند وارد این فضا شوند. در واقع پیاده راه مکان تعامل، تفرج و خرید خانواده هاست…

ما نباید فراموش کنیم که پیاده در وهله اول یک انسان است. یعنی نیازمند ایمنی، امنیت و… در این فضاست. ثانیاً یک ایرانیست که باید نیازهای فرهنگی و… او را در نظر گرفت. ثالثاً یک شهرنشین است ــ حالا اگر نخواهیم بگویم شهروند. بنابراین، شهر و فضاهای مختلف آن با همه نقاط ضعف و محدودیت هایی که دارد، باید در مقابل نیازهای یک فرد و جمع شهرنشین پاسخگو باشد.

به عنوان مثال، با وجود آنکه شهر به ویژه کلانشهر امکانات فراوانی را برای شهرنشین فراهم می کند ولی از سوی دیگر تمدن و تکنولوژی با تمام حسنی که دارد، انزوای افراد شهرنشین را بهمراه آورده است. وقتی یک فرد شهرنشین را نگاه می کنید، از نظر اجتماعی خیلی منزوی تر از یک روستایی است. جمعیت محدود روستا همه یکدیگر را می شناسند و رابطه رو در رو با هم دارند. نقش های اجتماعی ای که یک روستایی مجبور به بازی کردنش است بسیار محدودتر از یک شهرنشین است. شهرنشین بخاطر تعدد نقش هایی که، هریک را بطور جداگانه، ایفا می نماید بسیار تک ساحتی تر از یک روستایی با دیگران برخورد می کند. در روستا یک فرد همزمان همسایه، دوست، فامیل، هم کیش و همکار دیگران است. در صورتی که در شهر اینچنین نیست و شهرنشین مجبور است هرکدام از این نقش ها را بطور جداگانه بازی نماید. چند شغله بودن، طولانی بودن مسافت ها و ترافیک نیز مزید بر علت شده و تعامل اجتماعی و برخورد رو در روی افراد شهرنشین را به حداقل رسانده است. ارتباط این افراد با هم، روز به روز از حالت مستقیم به حالت غیرمستقیم تغییر می یابد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی و ارتباطات مجازی مانند ایمیل، اس ام اس و… رابطه رو در روی افراد بویژه در نسل جوان شهرنشین کمتر نیز شده است. این انزوا، آنهم با سرعتی که در کشور ما در حال وقوع می باشد، باعث بسیاری از تک روی ها و خودمحوری ها شده است. صفاتی که برای یک جامعه مدنی مضر و خطرناک می باشد.

اما انسان یک موجود اجتماعی است و به این تعامل رو در رو نیاز دارد و یک شهر بالاخره باید فضایی برای تعامل اجتماعی افراد داشته باشد تا بتواند جبران کننده کمبودهایی که به خاطر پیچیدگی مسائل جدید ایجاد شده است، باشد. در این میان، پیاده راه یکی از فضاهایی است که می تواند به ارتباط مستقیم افراد کمک نماید. اما فراموش نکنیم که این فضا یک عنصر از یک سیستم فکری کلی است و آن سیستم مدنیت و فرهنگ شهروندی است که در جامعه ما خیلی جا نیفتاده است.

 

خصوصیات پیاده راه

مؤلفه های کیفی پیاده راه در واقع همان توقعات فضایی یا مکانی از پیاده راه است. یکی از ابتدایی ترین این توقعات این است که این فضا باید احساس امنیت و ایمنی را القا نماید. یعنی مادر نگرانی نداشته باشد که فرزندش با خودرو تصادف می کند و یا پیرزن و پیرمرد نگرانی نداشته باشد که پایش به جایی گیر کند و به زمین بخورد. چیزی دیگری که خیلی در پیاده راه مهم است آن است که پیاده راه یک مسئله تعامل اجتماعی است و متأسفانه آداب اجتماعی را نمی توان تنها از طریق رسانه های جمعی و نصایح پدر و مادر یاد گرفت. بلکه می بایستی آن را تمرین و تجربه کرد. ما آداب و رسوم را از طریق تجربه های تلخ و شیرین نهادینه می کنیم. بنابراین باید امکانات فضایی لازم برای این تجربه فراهم گردد. پیاده راه( تنها) یکی از این امکانات است. هرچند همه در تئوری به این موضوع واقفند ولی در عمل خیلی ها به آن اعتقاد ندارند و فقط در حد شعار آن را مطرح می کنند. ولی ما برای ایجاد یک فرهنگ مدنی و فرهنگ شهری لازم داریم که افراد در جاهایی بتوانند با یکدیگر روبرو شوند و برخورد مستقیم داشته باشند. بتوانند آداب اجتماعی را تجربه کنند. از این رو، سرزندگی فضا نکته بسیار مهمی است. هرجا افراد زیادی حضور داشته باشند، خود به خود افراد بیشتری به آن سمت کشیده می شوند و در جایی مثل پیاده راه این تعامل پیش می آید. البته در کوچه های محلی نیز تعامل وجود دارد ولی جنس آن با این تعامل فرق می کند. پیاده راه در سطح شهر کار می کند و شهروندان متنوعی در آن به تعامل می پردازند ولی در کوچه تعامل بین دو همسایه اتفاق می افتد و این دو ماهیتاً با هم تفاوت دارند. ولی در پیاده راه، تعاملات متنوع و متعددی وجود دارد. از چانه زدن بین مشتری و فروشنده تا لذت بردن از دیدن بچه های کوچک و غریبه و دیدن دیگران و لبخند زدن و… البته همیشه تعامل بین افراد عاقبت خوشی ندارد؛؛ ممکن است دعوا هم باشد. بالاخره این تضاد منافع وجود دارد.

محمد قندگر(مشاور شهردار –  کارشناس شورای شهر و شورای استان )

گذری بر پیاده راه های شهری تبریز

۱- پیاده راه تربیت

IMG_20150909_195709

 

IMG_20150803_124149

۲- پیاده راه شهریار ولیعصر

IMG_20150807_130123

IMG_20150909_195658

۳-پیاده راه مقصودیه

IMG_20150804_080806

IMG_20150909_195654

۴-پیاده راه ابوریحان

 

۵-پیاده راه جنب پارکینگ ائل گولی

IMG_20150909_213812

 

5
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۶ پاسخ

  1. س گفت:

    با سلام. آقا پویا اگر امکان داشته باشه به شهردار بگین خیابان امام از آبرسان تا میدان آیپک اصلا برای پیاده رو ها خوب نیست.پر از مانع و پستی بلندی.اگر شهردار میخواهند ترافیک کم شود باید به فکر بهتر کردن پیاده رو ها باشد. الان اکثر هزینه ها برای ساخت پل می شه. در صورتی که اکثر مردم ماشین نداری یا کم استفاده می کنن. اگر امکان باشه مسولین خودشان در شهر قدم بزنم مشکلات پیاده هارا می فهمند وگرنه از داخل ماشین نمی توان چیزی فهمید. سمت میدان دانشگاه هم بسیار پیاده رو ها تاریکه. خیلی بده یکی از خیابان های اصلی شهر اینطور باشه. با تشکر

    1

    0
  2. ayhan گفت:

    سلام..
    اقاپویا ممنون از مطلبی که گذاشتین تصاویر خوبی بودن.

    1

    0
  3. tohid گفت:

    باید قسمتهای زیادی از شهرو اینجوری بکنن
    شهرهای اروپاییاکثر جاهاشون همینجوریه

    0

    0
  4. رومی گفت:

    به به لذت بردم این است تبریز ایده آل من. در چند سال اخیر تبریز در این زمینه خیلی خوب کار کرده

    0

    0
  5. جواد گفت:

    پیاده راه درست و اصولی اجرا بشه و مسیر هم مسیر های تاریخی شهر باشه و المان های اصلی تبریز کهن که بدان خاطر باغشهر نام گرفته بود پیاده بشه !!! یعنی درخت و باغ داخل شهر …
    تجسم کنید زیبائی این مسیر ها با ساختمان های تاریخی احیا شده ومحوطه های بزرگ سر سبز و فواره و حوض ..
    ——————-
    بدبختانه اینها را همه میدونن…. ولی همون عواملی که باعث شده همه روز در اخبار شاهد تخریب ساخت و ساز ها در حریم یا داخل باغ ها جنگل ها کنار ساحل دریا و یا در کوهستان های طبیعی باشیم درداخل شهربه این زیبائی ها رحم نخواهن کرد…
    .. اماکن تاریخی و باغات از المان های بسیار ارزشمند توسعه شهرما هستن که به کمک دلالان و منفعت طلبان و مسئولان نا آگاه !!!! و با ابزار پول و رشوه هستی شهر را نابود می کنن

    0

    0
  6. محسن گفت:

    ای ول بسیار زیبا

    0

    0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo