احیای میدان صاحب آباد(حسن پادشاه)برای میزبانی شایسته تبریز از شهرهای جهان اسلام در سال ۲۰۱۸ /بررسی تاثیرمجموعه میدان صاحب آباددرفضای شهری تبریز

۲۰۱۵۰۳۰۷_۱۲۲۴۰۳

 تبریزمدرن :مجموعه صاحب آباد تبریز ازجمله بناهای تاریخی شهر تبریز و مقر حکمرانی دولتمردان صفویه است که امروزه از این مجموعه بیش از دو سه اثر تاریخی بر جای نمانده است. هرچند مرمت و بهسازی این مجموعه اکنون در دستور کار شهرداری تبریز قرار داردکه نیازمند کمک ارگانهای مختلف دولتی و اختصاص بودجه قابل توجه برای مرمت و احیاء این میدان جهت میزبانی شایسته تبریز برای توریستهای شهرهای اسلامی در سال ۲۰۱۸ باشد

به گزارش پایگاه خبری/شهری تبریزمدرن ،    مجموعه صاحب آباد تنها مجموعه تاریخی به جا مانده از دوران آق قویونلوها (اجداد شاه اسماعیل اول) است که به عقیده کارشناسان در اوایل صفویه نیز به عمارات و وسعت آن افزوده شده است. این مجموعه الگوی اولیه ساخت میدان نقش جهان اصفهان به شمار می آید.

    اما اکنون به دلیل فرسایش ناشی از گذشت زمان و زلزله های ویرانگر تبریز در ادوار گذشته، از این مجموعه تاریخی چیزی جز یک مسجد و مدرسه نمانده است. در حالی که میدان صاحب الامر در دولت صفویان با بناهای حکومتی و تشریفاتی همچون دولتخانه و میدان حکومتی، مسجد و مدرسه حسن پادشاه، کوشک هشت بهشت سلطان یعقوب، بیمارستان، مقبره و کلیسای سنت هلنا احاطه شده بود و مقر حکومتی آنان به شمار می رفت.

نقاشی بخشی از میدان عظیم صاحب آباد تبریز
میدان بزرگ تبریز

     البته پس از شکست شاه طهماسب صفوی از سلطان سلیمان عثمانی و از دست رفتن بخش وسیعی از زمین های شمال غرب کشور، پایتخت ایران نیز از تبریز به قزوین منتقل شد و صاحب آباد از دولتخانه و مرکزیت حکومت ایران تبدیل به مرکز ولایت آذربایجان شد و در جنگ های ایران و عثمانی بارها مورد تخریب و بازسازی قرار گرفت و با ساخت قلعه عثمانی ها در آن تبدیل به منطقه و میدان نظامی شد.

طبق اعلام کارشناسان ،میدان صاحب الامر نه به لحاظ وسعت، بلکه به لحاظ قدیمی ترین نمونه میدان شهری موجود در کشور و ساختار شکل گیری اش حائز اهمیت است.صاحب آباد، مجموعه ای است که حدود صد سال پایتخت ایران زمین بوده و به گزارش سیاحان خارجی که در آن دوران از این مجموعه بازدید کرده بودند، زیباترین و باارزش ترین بناهای کشور این دوره، در این مجموعه ساخته شده بود که متاسفانه این مجموعه بزرگ در طول زمان و بر اثر سوانح طبیعی، جنگ و حمله عثمانی ها، بشدت تخریب شده و بیشتر نقاط آن از بین رفته و اکنون فقط چند بنای کوچک مانند مسجد صاحب الامر و مدرسه اکبریه از آن همه شکوه و عظمت مانده است.

طبق اسناد تاریخى، این میدان در دوره ایلخانى باعنوان باغ «صاحب آباد»، دوره آق قویونلو میدان «حسن پادشاه» و در دوره‌هاى بعد نیز میدان «صاحب‌الامر» نامیده شده است.

سرپرست هیأت حفارى باستان شناسى میدان صاحب‌الامر تبریز درخصوص ویژگى‌هاى منحصربفرد این مجموعه گفت:« اینکه این میدان در دوره آق قویونلوها ساخته شده و در اوایل صفویه نیز به عمارات و وسعت آن افزوده شده است در واقع پیش درآمد و خمیرمایه اصلى ساخت میدان نقش‌جهان اصفهان به شمار مى‌آید.»

به گفته وى؛ پس از انتقال پایتخت ایران از تبریز به قزوین توسط صفویان نمونه کوچکى از این مجموعه در این شهر ساخته شد اما با انتقال دایمى پایتخت این سلسله به اصفهان، میدان نقش‌جهان در آن شهر احداث شد.

درحالیکه وسعت میدان نقش‌جهان در حدود ۸۲ هزار متر مربع است، متراژ تخمین زده شده برای میدان حسن پادشاه حداقل دو برابر میدان نقش جهان یعنی بیش از ۱۶۰ هزار متر مربع است.

شکلّی

از میدان بزرگ تبریز، هم اکنون محوطه‌اى کوچک با دو بناى تاریخى مسجد صاحب‌الامر و مدرسه اکبریه متعلق به دوران قاجار باقى مانده است.

سرپرست گروه جستجو در محوطه میدان تاریخى صاحب‌الامر تبریز در توضیح عمارت‌هاى موجود در این مجموعه گفت:« مسجد و مدرسه حسن پادشاه، کلیساى سنت هلن، بناى معروف هشت بهشت، دولتخانه، مسجد سلطنتى شاه طهماسب، سردرهاى بسیار زیبا و منحصربفرد ورودى این میدان و سایر متعلقات حکومتى ازجمله مهمترین بناهاى مجموعه حسن پادشاه یا صاحب‌الامر هستند.»

صاحب آباد تبریز

وی با اشاره به تفاوت‌های مجموعه حسن پادشاه با میدان نقش‌جهان خاطرنشان کرد:« تاکنون همه مرمتگران و معماران و باستان‌شناسان که در مورد این میدان صحبت می‌کردند ذهن‌شان به سوی میدان نقش‌جهان می‌رفت یعنی میدانی که از چهار سمت با دیوار محصور و با یک نمای مشخص از دیگر قسمت‌ها جدا شده است. درحالیکه این میدان به جای اینکه با دیوار مرزبندی شده باشد با احجام سنگین و بزرگ متمایز شده است. در واقع ابنیه ساخته شده درکنار هم جای دیوار یکنواخت را می‌گیرد.»

امینیان همچنین با اشاره به حدود و صغور میدان گفت:« حدود و اضلاع میدان باتوجه به اسناد و مدارک تاریخی آماده شده است اما قصد داریم آن‌را در سمینار مرمت میراث فرهنگی کشور که در شهریور ماه امسال برگزار می‌شود اعلام کنیم. ولی به طور کلی می‌توان گفت که لبه جنوبی میدان به رودخانه مهران رود، لبه غربی آن به مجموعه کاخ‌های حکومتی و دولتخانه و لبه شرقی هم به ابنیه‌ای ختم می‌شده که مسجد صاحب‌الامر جزئی از آن است.»

محمد امینیان در پایان با اشاره به اینکه میدان با تمام متعلقاتش به طور کامل قابل احیا نیست، یادآور شد:« مجموعه به این بزرگی در نهایت قابل احیا نیست و تنها بخش‌هایی را احیا می‌کنیم اما نقاطی را هم که قابلیت احیا ندارد را مشخص کرده تا بازدیدکننده‌ای که به اینجا می‌آید بتواند حدود و صغور میدان را بطور دقیق مشاهده کند.»

بازار دوه چی

در این بین شهردار تبریزنیز  توجه به هویت تاریخی تبریز را از دیگر اولویت‌های مهم شهرداری تبریز عنوان کرده  و گفت: اتصال میدان صاحب الامر به میدان تاریخی حسن پادشاه برای احیای این مرکز کم نظیر به زودی عملیاتی می‌شود.

نجفی  توجه به هویت تاریخی تبریز را از دیگر اولویت‌های مهم شهرداری تبریز عنوان و تصریح کرد: اتصال میدان صاحب الامر به میدان تاریخی حسن پادشاه در راستای احیای این مرکز کم نظیر، مطابق ساختار تاریخی، در محدوده شهرداری منطقه ۱۰ بوده و پس از اجرای مطالعات لازم، به زودی عملیاتی می‌شود.

امیدواریم با همت شهرداری ومسئولان کشوری به زودی شاهد احیاء بزرگترین میدان تاریخی ایران باشیم

حسن پادشاه

مسجد حسن پاشا

حسن پادشاه

دروازه تاریخی

دربهای تاریخی تبریز


محله شتربان

30
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۲۶ پاسخ

  1. قوجامان تبریز گفت:

    نجفی و سایر مسئولین اینو بدونن اگر این پروژه ارزشمند رو به یه سرانجام ایده آل برسونند نامشان همیشه در آزربایجان و تبریز ماندگار خواهد بود واقعا حیرت آوره چرا اثر فوق العاده و ارزشمندی مثل این مجموعه تا حالا فکری اساسی به حالش نشده؟؟؟باور کنید اگر یه همت استانی خوب و بدون ریا و همراه با صداقت کامل در این پروزه بوجود بیاد با اطمینان کامل میگم میدان نخجوان اصفهان(نقش جهان) که رسما و علنا که یک کپی ساده تر و کوچکتر این مجموعه عظیم بوده ۸۰% ارزش و ابهت خودش رو از دست میده.

    19

    3
  2. آیدین گفت:

    کاش محدوده این میدان را روی نقشه‌های امروزی گوگل نشان می‌دادید.

    7

    0
  3. امید ایرانی گفت:

    گزارش بسیار خوبی بود. به نظرم می‌توان در پروژه بازسازی میدان حسن پادشاه؛ از طرح باززنده‌سازی، احیا و بازسازی میدان عتیق اصفهان هم نکته‌های بسیاری آموخت و تحربه‌های مثبت را تکرار کرد و از اشتباه‌ها (که کم هم نبودند) درس گرفت.
    به گفته کارشناسان میراث فرهنگی به هنگام ساماندهی میدان عتیق بخش‌های مهمی از بافت تاریخی میدان عتیق اصفهان تخریب شده است. یکی از این ضوابط سازمان میراث فرهنگی این است که گودبرداری های سنگین نباید در میدانی که هر یک سانتی متر خاک آن ممکن است دربرگیرنده آثار و اشیا مهم باستانی باشد،انجام شود، اما در پروژه بازسازی میدان عتیق بخش های وسیعی از طرح همچون احداث زیر گذرهای بزرگ و پارکینگ بدون رعایت اصول باستان شناسی با خاکبرداری وسیع انجام گرفته است.همچنین هیچ گونه اقدامات باستان شناسی روی میدان عتیق پیش از اجرای پروژه انجام نشده است.
    گذشته از این شماری از خانه های تاریخی یا حمام، عصارخانه و سقاخانه به بهانه اتصال بازارهای اصفهان و ایجاد میدان از دم تیغ گذرانده شدند. به عبارت دیگر نه تنها احیاء هویت تاریخی میدان عتیق آن گونه که ادعا می شود صورت نگرفته است بلکه بخش وسیعی از هویت تاریخی شهر اصفهان با بولدزر جمع آوری و به نخاله دانی های شهرداری سرازیر شده است.
    www.chn.ir/NSite/FullStory/?Id=106158

    6

    1
  4. همچنین در یک گزارش دانشگاهی معماری، طرح احیاء میدان عتیق اصفهان به بوته نقد علمی و دانشگاهی گذاشته شده است.
    چکیده اشتباهات این طرح میدان عتیق به قرار زیر است:
    ۱) قبل از آغاز مراحل اجرایی و انجام خاکبرداری پروژه در چنین محدوده‌ای با درجه اهمیت تاریخی بالا، انجام کاوش‌ها و حفاری‌های گسترده برای شناخت لایه های پنهان تاریخی، امری ضروری است؛ اما در عمل، کاوش‌ها تنها به محدوده داخل میدان و جلوخان مسجد جامع محدود ماند. حال آنکه براساس برخی شواهد، بخشی از مجموعه دولتخانه سلجوقی در طرف شرق میدان واقع بوده است.

    ۲) می شد به جای صرف هزینه‌های کلان برای احداث زیرگذرها، آن هم در محدوده‌ای با این حساسیت تاریخی، از برنامه های ترافیکی کار آمدتر برای اولویت دادن به رهگذران و عابرین پیاده در این محدوده‌ها کمک گرفت.

    ۳) طرحی که در نهایت برای جداره‌های میدان به اجرا گذارده شد، تفاوت زیادی با طرحهای اولیه
    میدان داشت که توسط مهندسان طراحی شده بود. این طرح سعی در تقلید از گذشته را دارد ولی حتی این موضوع هم به شکلی ناهمگون و التقاطی انجام شده است. طاق نمای آزاد در طبقه دوم به طور مشخص نشانگر معماری عصر صفویه است آن هم در میدانی با اصالت سلجوقی اجرا شده است. نوع قوس‌ها و شکل آجرچینی‌ها نیز همگی یادآور دوران صفویه هستند.

    ۴) ایجاد تعداد زیادی واحدهای تجاری و خدماتی در بافت پیرامونی به منظور درآمدزایی و با هدف تأمین بخشی از هزینه‌های پروژه، که با نگاهی به پیشینه محلات پیرامون میدان عتیق و نحوه توزیع کاربری‌ها و شکل همپیوندی آنها با یکدیگر، به این نتیجه می‌رسیم که این شکل گسترده از مداخلات نه تنها به پیوستگی و تداوم کالبدی میدان با بافت پیرامونی کمکی نمی‌کند، بلکه عملا چیزی از هویت تاریخی میدان باقی نخواهد گذاشت. تخریب بخشهای وسیعی از بافت اطراف میدان به بهانه احداث این پروژه، موجب خروج گسترده ساکنان اصیل از بافت و تعویض بافت اجتماعی محدوده شده که خود باعث ایجاد حس عدم تعلق افراد به فضا خواهد شد؛

    ۵) تغییر نام میدان به ویژه آن که همراه با بار تاریخی بود، اینکه در پروژه احیای میدانی تاریخی نام آن تغییر می‌یابد، جای تأمل بسیار دارد. چراکه حس تعلق به مکان با تغییر نام از بین میرود.

    پیوند مقاله پی.دی.اف این گزارش ارزنده از نقد پروژه بازسازی میدان عتیق را در دنباله این دیدگاه می‌فرستم. امید است که مورد توجه مجریان طرح، شورای شهر و شهرداری تبریز و شهروندان تبریزی قرار بگیرد.
    http://sarvestanmag.ir/sarvestanm/sarvestan04/Sarvestan-04-2025.pdf

    5

    2
  5. شوالیه گفت:

    واقعا جالبه شهر تبریز چجور میخواد تا سال ۲۰۱۸ به وضع آثار تاریخیش رسیدگی کنه . اون از وضع گوی مچید که شده کارگاه ساخت و ساز پاساژ و ایوان معروفش تنها دو سه متر فضای باز داره . اون از ارک که شده پارکینگ و چند متر جلوترش پارکینگ اون از وضع دسترسی به مسجد جامع که تو کوچه با بافت فرسوده قرار داره . اون از وضع ورودی های بازار تبریز و کف سازی افتضاح اش . اون از وضع ربع رشیدی ول شده به امان خدا .وضع مقبره الشعرا هم شبیه مناطق جنگی هست . تقریبا به جرات میشه گفت هیچ جای تاریخی در تبریز نداریم که وضع اش آبرومند باشه خصوصا مساجد تاریخی متاسفانه سازمان میراث فرهنگی در روز روشن بودجه میگیره و هیچ کاری انجام نمیده نمیدونم والا باید انتظار معجزه داشت که توی دوسال اوضاع بهتر بشه

    13

    0
  6. Saied TBZ گفت:

    به هوش باشید که بعد از ارک این مهم ترین مرکز تاریخی تبریز هست. شهرداران اخیر هم اصلا سابقه ی خوبی تو سلیقه ندارند. باز پروژه های عتیق و منصور از لحاظ معماری قابل قبول هستند ولی این موضوع فرق میکنه. باید محوطه ی میدان در حد بین المللی و ۵ ستاره کار بشه در غیر این صورت هیچ توریستی جذب نمیشه. اصلا فکرشم نکنید حتی فضای سبزش هم به سازمان شهرداری بسپارند. از معمار تا المان ها تا فضای سبز و نورپردازی باید بسپارند به خارجی ها. شهرداری با یه مجوز هتل ۵ ستاره دادن میتونه این میدان را به خارجی ها بسپاره.
    چون سازه ی اصلی تاریخی از بین رفته بهترین کار ترکیب سنتی و مدرنیزه است. ایشالا تاپ ترین هتل تبریز با بهترین محوطه ی کشور رو شاهد باشیم.
    مرکز خرید هم باید به صورت پاساز در کنار هتل ساخته بشه نه اینکه دیوار هارو با مغاره پر کنند که همش خالی بمونه و نتیجه ی برعکس تو زیبایی پروژه بده!! میتونند یه ریوار رو به هتل و مرکز خرید اختصاص بدند یه دیوار به تئاتر و سینما و یه دیوار هم به موزه.
    البته حتما هم باید حداقل چند طبقه زیر زمین داشته باشه و عبور مرور و ایستگاه تاکسی و اتوبوس از زیر زمین باشه
    (امیدوارم مرکز خرید صدفا یک طبقه زیر میدان نباشه و اونجوری که گفتم به صورت یک مجتمع جداگونه حتما باشه)
    امیدوارم شهردار نجفی که همیشه به نظر مردم اهمیت دادند اینبار هم این مطلب رو از مهندس قندگر تحویل بگیرند تا موقعیت استراتژیک و عالی این میدان هدر نره.
    بخدا کاری نداره یه پارک هم در حد الگلی بسازند امکان نداره این میدان شبانه روزی فعال نباشه. منطقه ۱۰ متحول میشه

    10

    3
    • امید گفت:

      حتی الامکان باید گذشته تاریخی میدان رو احیا کرد. می توان دولتخانه و کاخ های حکومتی و ابنیه از بین رفته را از روی نقاشیهای باقی مانده دوباره بازسازی و طراحی کرد.
      نمی دانم چرا دوستان اصرار بر اجرای معماری مدرن دارند. به هیچ وجه نباید از معماری مدرن (حتا از معماری سنتی دوره های بعد مانند معماری قاجار) در بازسازی و باززنده سازی این مجموعه استفاده کرد. توریست خارجی برای دیدن تاریخ تبریز به این شهر می آید نه برای دیدن معماری مدرن که در کشور خودش مشابهش را بسیار دارد. معماری مدرن را می توان در خارج از بافت تاریخی تبریز انجام داد.

      10

      0
  7. ناشناس گفت:

    شهرداری چرا مقبره ۴قبیرلر تو راسته کوچه رو سامان دهی نمیکنه؟

    10

    1
  8. تبریز قیزی گفت:

    چوق گوزل ایش…
    امیدوارم زودتر شروع به کار کنند که وقت کم نیارن!
    آقای نجفی و شورای شهر اگه این کار تاریخی رو انجام بدن برا کارنامه کاریشون کافیه!
    البته اونقدر کم کاری دیدیم از مسئولان شهری که با این کارشون(در صورت اجرا) برنامه کاریشون رو مورد قبول قرار میدیم…
    در صورتی که کارهایی از این قبیل در دوره های قبل شهرداری و یا زودتر از اینا باید شروع میشد و کوچکترین کار شهرداری و مسئولان شهری تلقی میشد!

    7

    0
  9. رضا گفت:

    یوخودان ایندی آییبلار داش توشسون باشلانا

    12

    1
  10. Armin گفت:

    پویا جان از طرح میدان حکومتی تبریز چخبر ؟؟؟

    11

    0
  11. Saman گفت:

    پویا محدوده ای که قراره اجرا بشه وسعتش چقدره؟؟

    6

    0
  12. التین گفت:

    واقعا حتما حتما احیا این اثر با ارزش به هر قیمتی و هر هزینه ای که باشد ضروری است.و انشالله دکتر نجفی بتونه تا سال۲۰۱۸ احیا کنه با هر هزینه ای که باشد.

    15

    1
  13. رومی گفت:

    اگر نجفی بتواند این مجموعه عظیم را احیا و باسازی کند بزرگ ترین خدمت تاریخ شهرداری تبریز را به تبریز کرده و نام خودش را جاودان میکند

    17

    1
  14. فاطمه گفت:

    ای کاش بو میدانین بوتونی دیریله و همانکی واریدی گله اوزه

    14

    0
  15. مجید تورکم گفت:

    کاش بتونن همشو احیا کنن عالی میشه یعنی ها
    اون بخش هایی که میگه قابل احیا هست الان احیا کنن ولی بقیشو هم کار کنن اگر خرید زمین هست انجام بدن درسته شاید اون بخش هاش چند سال زمان ببره ولی واقعا ارزشش رو داره
    فک کن بعد اینکه تموم بشه چی میشه

    16

    0
    • مهدی گفت:

      کاملاً موافقم. بهتره همه میدان را به تدریج در عرض چند سال و در فازهای مختلف احیا کنند. ارزشش رو داره.

      5

      0
  16. رامین گفت:

    روح و روانم شاد شد با شنیدن این خبر.واقعا دستتون درد نکنه.واللا من که دستم به جایی نمیرسه تا کاری بکنم واسه تبریز عزیزتر از جانم شادم به اینکه مسئولین به اینجور پروژه ها میرسن.تو مقیاس اصلیش هم میشه احیا کرد…چطور طرح احیای شنب غازان رو تو دانشگاه آزاد حاظر کرده بودن این هم همونجور…همین قدرشم جای شکر داره…یه سوال داشتم پویا جان…اون مغازه هایی که تو حریم مسجد سلطنتی شاه طهماسب ساخته شده قراره تو این طرح تملک بشن آیا؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

    6

    0
  17. rahim گفت:

    salam dorodso bo ishi gorajaxlar ya yalanan bir soz diylilarfaghat?

    1

    0
  18. tab گفت:

    بی نهایت خبر مسرت بخشی است.به هر شکلی که شده حتی با هزینه زیاد باید احیا کنند.

    6

    0
  19. اکبر گفت:

    آرزوی تمام تبریزها احیا این میدان به نحو تمام و کمال تا سال ۲۰۱۸ است. اما واقیا یه سوال میشه تا اون موقع تمام کرد؟؟؟ بسیار بعید به نظر میرسد.

    6

    0
  20. عارف افکاری گفت:

    باسلام و تشکر از زحمات دست اندرکاران سایت،استفاده از نقشه روز برای نشان دادن موقعیت فرضی میدان وسایر مطالب مشابه بسیار موثر است.

    1

    0
  21. ناشناس گفت:

    سلام .به نظر منم اگر دکتر نجفی این کار را انجام دهد خدمت بزرگی به تبریز و اذربایجان کره است انشاالله

    0

    0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo