از فرهنگ معماری تا فرهنگ شهروندی

علی کریم پور

KARIMPOUR

هر فعالیتی که توسط انسان صورت می گیرد اساساً متکی به فرهنگ است و فرهنگ نتیجه مقررات مدون، عادات، آداب و رسوم، سنت ها، سبک ها و شیوه های متداول زندگی است. طراحی شهری با فضاهایی سر و کار دارد که انواع فعالیت ها در چهارچوب های متفاوت در آن ها اتفاق می افتد و در حقیقت به این فضاها معنی و مفهوم می دهد. این فعالیت ها تابع خصوصیات فرهنگی جامعه ای است که صاحبان این فعالیت ها بدان تعلق دارند. این امر در مورد فضاهای عمومی شهری به خصوص خیابان ها و میادین شهری بیشتر مطرح است. به عبارت دیگر فرهنگ، الگوهای رفتاری را به وجود می آورد و سپس الگوهای رفتاری تعیین کننده و بیان کننده چگونگی استفاده مردم از فضاها می شوند. بر اساس این تعریف است که شخص رابطه فردی و اجتماعی خود را با فضاها و عناصر و اجزاء آن مشخص کرده و به استفاده از آن ها می پردازد.الگوهای رفتاری افراد بسته به محیطی که در آن زندگی می کنند و نیز متغیرهای دیگری نظیر سن، جنس، گروه های اجتماعی و اقلیت های قومی و نژادی بر چگونگی درک فضاهای شهری اثر می گذارد. به عنوان مثال درک یک فرد روستایی شهرنشین بسیار متفاوت است با فردی که شهر و شهرنشینی اساس تفکر او را تشکیل می دهد. حتی در مقیاس کوچک تر این امر را می توان با محل سکونت شخص و یا مکان هایی از شهر که بیشتر در تردد اوست در رابطه دانست

شهر امروزی به عنوان محل پیدایش اجتماع افراد، سکونتگاه ها و جایگاه شهروندان است. دراین بین فرهنگ شهروندی مورد تقویت و حمایت روابط و تعاملات نهادهای درون شهری است. به عبارتی دیگر اگر مجموعه تعاملات را مبنایی برای روابط مردم با شهرداری، تکالیف آنان در برابر یکدیگر، اصول، اهداف، وظایف و روش کار آنها، همچنین نحوه اداره امور شهر، کیفیت و نظارت شهرداری بر رشد موزون و هماهنگ شهر بدانیم، این موارد را می توان متضمن فرهنگ شهروندان در قالب مفاهیمی همچون ایمنی، رفاه، آسایش روحی، سلامت روانی و عدالت شهروندی دانست.

فرهنگ شهروندی مانند بسیاری دیگر از مواردی که ما از فرهنگ در رابطه با یک موقعیت یا کارکرد و وظیفه اجتماعی صحبت می کنیم، نوعی عمومیت یافتن مفهوم فرهنگ و رایج شدن آن در زبان عام است و لزوما دارای تعریف دقیقی از نقطه نظر فرهنگ شناسی یا علوم اجتماعی نیست. باید توجه داشت که وقتی ما از فرهنگ چیزی صحبت می کنیم، این فرهنگ، برایمان نه لزوما مثبت است و نه لزوما منفی بلکه بیشتر به سازوکارها و شرایط شکل گیری و تحول و یا زوال آن توجه می کنیم و رابطه آن را با سایر پدیده های فرهنگی و اجتماعی مد نظر داریم در حالی که در زبان فارسی امروز وقتی صحبت از «فرهنگ شهروندی» می شود، بیشتر به نوعی «اخلاق شهروندی» استناد می شود، یعنی وظایفی که شهروندان در یک شهر نسبت به نهادهای اجتماعی و یا سایر شهروندان دارند و یا حداکثر به نوعی حقوق شهروندی یعنی روابط قراردادی میان آنها

فرهنگ شهروندی هنجارهای جامعه را رقم می زند و پایه های ارتباط میان شهروندان را شکل می دهد ، شهری که  از فرهنگ غنی شهروندان لبریز است ، امنیت و آرامش در آن هویداست و مشارکت شهروندان در هر فعالیت به چشم می خورد ؛ مشارکتی سازنده که هزینه های اداره شهر را کاهش داده و لبخند را جایگزین دغدغه ها و نا آرامی ها می نماید

فرهنگ شهروندی هویتی تحصیل شده در یک روز ، یک ماه و بلکه یک سال نیست ، فرهنگ شهروندی در یک دوره زمانی و در تعاملات اجتماعی ساکنین شهر ایجاد میگردد ؛ تعاملی میان شهروندان ، آداب و رسوم موجود در میان ساکنین ، تبلیغات و اطلاع رسانی فرهنگی ، زیر ساخت های فرهنگی و باز خوردی که ساکنین شهر با آن مواجه خواهند شد

فرهنگ در اشیا و محیط فیزیکی ظاهر می شود و طرح های عمومی، طرح خانه ها و ساختارهای عمومی به طور صریح بازتاب ارزش ها و اعتقادات یک جامعه هستند. لذا فضای شهری با محتوای عمیقاً اجتماعی به عنوان فضایی ساخته شده، محصولی فرهنگی به شمار می آید. بنابراین فرهنگ مستقیماً از طریق نظام فعالیت ها و با هدایت هنجاری و ارزشی آن، با ارائه دستور العمل های معین ناظر بر انجام فعالیت، مستقیماً بر فضا و محیط شهری تأثیر می گذارد و فضای شهری انسان ساخت نیز مولد محصولات فرهنگی متعددی است

ایجاد و تخریب فرهنگ شهروندی امری برنامه ریزی شده بوده که همه اقشار مختلف ساکن شهر در آن سهیم هستند و شاید نقش نهادهای مسئول و برنامه ریزان در این بین ، پر رنگ تر و پیچیده باشد. شهر نمی تواند فرهنگی باقی بماند مگر آن که مدیریت شهری بر عناصر فرهنگی آن شهر مدیریت کند و آن را به یک سرمایه فرهنگی بدل سازد

امروزه در بسیاری از کشورها علاوه بر مطالعه درباره نما سازی‌ها، معماری‌، نحوه و جانمایی خدمات و مبلمان شهری، به مطالعه اثرات شکل محله‌های مختلف زندگی انسان مثل محله‌های کم ارتفاع و ویلایی، آپارتمانی، فقیرنشین و غیره بر پیدایش الگوهای رفتاری می‌پردازند. همینطور مدیریت شهری بسیاری از شهرهای دنیا با محوریت موضوع روانشناسی شهر؛ محیط و منظر شهری به‌گونه‌ای طراحی می‌شود که از میزان اثرات مخرب بر روان ساکنان شهرها بکاهند اما مدیران شهری ما کمترین توجه ممکن را به این موضوع ندارند.

اگر نگاهی به ساخت ساختمان های قدیمی در گذشته و بخصوص بسیاری از شهرهای ریشه دار فرهنگی کشورمان بیندازیم به این نکته پی میبریم که خارج از امکانات و مصالح موجود در آن زمان، به مواردی همچون میزان ارتفاع، نما ونزدیکی به عناصر طبیعی مثل گیاهان، درختان و غیره توجه شده که مطمئنأ نتایج روانی مثبتی را در پی داشته است. مطالعات انجام شده بروی شهر نشینان امروزی، نشانگر عدم توازن در زندگی شهری و اثرات مخرب آن بروی رفتارهای اجتماعی می باشد

اینکه بگوییم شهروندان اولین قدم را در راستای ارتقاء فرهنگ شهروندی برداشته اند ، به گزاف نگفته ایم ، چرا که شهروندان با انتخاب نمایندگان خود در مجامع شهری به منظور تعیین هزینه های ایجاد زیر ساخت های شهری و پرداخت عوارض و هزینه های ایجاد این زیرساخت ها از مسئولین و نهادهای مدیریتی خواسته اند که برای فرهنگ شهروندی و ارتقاء آن هزینه و برنامه ریزی نمایند و هر ساله هزینه های این برنامه ریزی ها را پرداخت می کنند و خود را آماده اجرای آن نموده اند با علم بر اینکه کار فرهنگی کردن و فرهنگ سازی آن در جامعه ای به نام شهر ، نیازمند صبر و گذر زمان است . پس از این گام ، نوبت به برنامه ریزان در حوزه فرهنگ شهروندی می رسد که با شناسایی مشکلات فرهنگی شهر در جهت رفع آنها و غنی سازی فرهنگ شهری برنامه ریزی کرده و فعالیت های مورد نیاز را برنامه ریزی نمایند

شهروندان از نهادهای متولی فرهنگ شهری و شهروندی انتظار دارند که این برنامه ریزی ها زیر ساختی و ادامه کار باشد که بتواند فرهنگ سازی در جامعه شهری را در بر داشته باشد ، زیرا پر واضح است که عدم وجود زیرساخت های فرهنگی در حوزه فرهنگ شهر و شهروندی باعث می گردد که اجرای فعالیت ها در این زمینه بی نتیجه مانده وتنها سنگینی بار هزینه بر دوش شهروندان احساس شود . اینجاست که سهم مسئولین در حوزه فرهنگ شهروندی مستلزم همکاری میان شهروندان و مسئولین در این زمینه و عمل کردن هر دو طرف به تعهدات خود به منظور نهادینه نمودن موضوعات فرهنگ شهروندی  و ایجاد شهری فرهنگی می باشد

 

2
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo