عکس‌هایی ناب از عمارت کلاه فرنگی باغشمال/ تبریز شهر خانه های قاجاری منحصربفرد

در سال ۱۳۰۸ زمانی که محمدعلی خان تربیت شهردار تبریز بود اراضی آن تکه تکه شد و به فروش رفت. علیرغم خدمات بسیار زیادی که از محمدعلی خان تربیت در تبریز باقی مانده، نمی توان از این واقعه به عنوان یک اقدام بعید و دور از انتظار در کارنامه روشن و مملو از خدمات او یاد نکرد. به این ترتیب قسمت هایی از باغ شمال تحت تملک دولت قرار گرفت و دیگر بخش های آن بعد از شهریور ۱۳۲۰ تبدیل به ورزشگاه شد. و به این ترتیب داستان قصر باشکوه دیگری در تبریز به افسانه ها پیوست.

عکس‌هایی ناب از عمارت کلاه فرنگی باغشمال تبریز که برای اولین بار منتشر می‌گردند.

 

 

 

«عمارت کلاه فرنگی باغشمال» و اقدام دور از انتظار محمدعلیخان تربیت
تبریز را که خوب بشناسی نامش را زیاد شنیده ای «خیابان باغشمال» یکی از قدیمی ترین خیابان های تبریز است. از نامش مشخص است که روزگاری در شمار سبزترین مناطق شهر به حساب می آمده. برای فهمیدن آنچه در این منطقه بوده باید به کتاب های تاریخ رجوع کرد. آن وقت است که به قول “اولیا چلبی” – سیاح معروف استانبولی که شبی میهمان محفلی در این باغ بوده – میهمان نشانه ای از روضه ی رضوان خواهی شد.
آنچه که از گشت و گذار در کتاب های تاریخی به دست می آید بیانگر این نکته است که باغ های منطقه ی باغشمال از قدیمی ترین باغ های شهر تبریز بوده است. این باغ بزرگ دارای چندین بنا بوده که پیشینه ی آن ها به قرن نهم هجری باز میگردد و در طول تاریخ بارها دستخوش تغییر شده است تا اینکه در عصر قاجار عمارت کلاه فرنگی بر بقایای آن ساخته شد.
فرهاد میرزا مورخ بزرگ این عصر در کتاب جام جم خود می نویسد: «در دولت قاجاریه آن شهر از قدوم میمنت مرحوم ولیعهد عباس میرزا چنان معمور گردید که رشک امصار و بلدان شد. عمارات نیکو و بساتین دلکش از آن شاهزاده در دارالسلطنه تبریز باقی است و بهترین آن باغشمال است و آن باغ محتوی بر پنجاه هزار خروار من است.»
اگر کسی بخواهد بداند که بناهای داخل باغشمال چگونه بوده، بهتر است سری به کتاب “تاریخ دارالسلطنه تبریز” از نادر میرزا شاهزاده ی مورخ قاجار بزند، نادر میرزا می گوید: «یک قطعه باغ بزرگ است که از دری که رو به شمال باشد بدان داخل شوند. دو خیابان از دو سوی کشیده همه جای آن عمارت از دو طرف درخت سیب و امرود باشد به نظم و ترتیب. چون نزدیک عمارت رسد آنجا با سه پله به سطحی رسد که آبگیری بزرگ در آن باشد. بس عمارتی عالی اینجا بنا نهادهاند که از راهرو و ایوان با پله ها از دو سوی بدان عروج کنند. آنجا تالاری باشد وسیع و بلند که یک روی آن سوی شمال شهر هفت پنجره دارد. و روی دیگر به باغ گلستان و کوه سهند و قلل بربرف آن…»
اما طرح توسعه و گسترش باغشمال تنها در عصر عباس میرزای ولیعهد باقی نماند. بلکه در عصر ولیعهدی مظفرالدین میرزا نیز این باغ های زیبای بهشتی توسعه یافته اند و به احتمال قوی ساختمان نهایی عمارت کلاه فرهنگی این باغ در عصر مظفری ساخته شد.

دونالد ویلبر بازرگانی اهل وین، در کتابی به نام “باغ های ایران و کوشک های آن” توصیف مفصلی از بناهای بعد از عصر مظفری می دهد: «در محل تقاطع طرح صلیبی چند حیاط و کوشک بزرگی احداث شده بود. کوشک، ساختمانی با یک طبقه و اتاق های متعدد بود که در اطراف تالار مخصوص پذیرایی ساخته شده بود. این کوشک از سنگ مرمر سفید بنا شده و دیوارهای آن با نقاشی دیواری تزیین گردیده بود. طالار مرکزی آن دارای گنبدی بوده که نمای خارجی اش را زر اندود کرده بودند. در استخرهای مجاور قایق هایی دیده می شد که آنها را بسیار استادانه ساخته بودند تا جنگ های دریایی را نشان دهند.»
این باغ تا اواخر دوره ی قاجار آباد بوده و در همان دوران تبدیل به تفرجگاهی عمومی شده. در برخی منابع تاریخی آمده است که روس ها در زمان خروج از آدربایجان با پتک و تبر به جان ستونهای زیبا و منقش آن افتادند. تا اینکه در سال ۱۳۰۸ زمانی که محمدعلی خان تربیت شهردار تبریز بود اراضی آن تکه تکه شد و به فروش رفت. علیرغم خدمات بسیار زیادی که از محمدعلی خان تربیت در تبریز باقی مانده، نمی توان از این واقعه به عنوان یک اقدام بعید و دور از انتظار در کارنامه روشن و مملو از خدمات او یاد نکرد. به این ترتیب قسمت هایی از باغ شمال تحت تملک دولت قرار گرفت و دیگر بخش های آن بعد از شهریور ۱۳۲۰ تبدیل به ورزشگاه شد. و به این ترتیب داستان قصر باشکوه دیگری در تبریز به افسانه ها پیوست. (مطلب برگرفته از وب‌سایت رسمی باشگاه گسترش فولاد تبریز)

عکس‌: آرشیو استاد ابراهیم پورحسین خونیق

گزارش: صاحب دیوان

39
1

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۳۳ پاسخ

  1. التین گفت:

    واقعا میشه بر اساس اسناد و تصاویر این خانه های تاریخی رو دوباره ساخت و به هتل یا موزه تبدیل کرد.فکر نکنم هزینهی خیلی زیادی هم داشته باشه

    41

    2
    • رحمان گفت:

      اثار باستانی را دوباره بسازیم؟

      1

      13
      • تبریزلی گفت:

        بله چه اشکالی داره، مگه همین اصفهان نیس که میدان پرهزینه امام علی رو به زور حرفشو به کرسی نشوند و ساخت! تا ثابت کنه میدان نقش جهان را ترکها از خودشان نساختن بلکه یه میدان امام علی در ۸۰۰ سال قبل صفویه بوده که نابود شده و صفویه از رو اون میدان رو ساختن!!!!!!

        11

        2
      • التین گفت:

        بله.تو کشورهای نظیر لهستان یا اتریش برخی از پلهای تاریخی که در اثر بمباران در جنگ جهانی دوم به کل تخریب شده بودند دوباره بازسازی کردند.
        و یا همین کشور بوسنی چندین مسجد و اثار تاریخی مربوط به دوران عثمانی که در جنگ صربستان تخریب شده بودند دوباره احیا کردند

        9

        0
    • saeed گفت:

      دقیقا اگر این باغ هم اکنون تو تبریز بود قطعا شهرهای دیگر نمیتونستن که جلوش قد علم کنن..
      منم با نظر شما موافقم اولا که باید اون بناهایی که وجود دارن و تخریب نشدن کاملا احیا بشن و محوطه سازی بشن.بقیه اماکنی هم که نابود شدن رو میشه از روی همین عکسها دوباره سازی کرد.و تاریخ تبریزه که اون موقع زنده میشه و به یکباره گوی سبقت رو با سرعت خیلی زیادی از کل شهرهای ایران میگیره

      21

      0
  2. ممد گفت:

    با سلام کاش ورزشگاه تختی را شهردار تخریب کنه و بازم این عمارت را بازسازی و دوباره سازی بشه که میتونم بگم ماندگارترین کار شهرداری برا صدها سال برای تبریز خواهد بود.ورزشگاه تختی چرت را بجای این اثر نفیس ساختند خدا لعنتش کند هر کس که این عمارت رو تخریب کرد و بجاش ورزشکاه و خانه های بیریخت ساخت.بازم میگم کاش در جای خودش باز این اثر را شهرداری دوباره سازی کند که اثر ماندگاری برای مجری آن که شهردار و شورای شهر است خواهد بود

    17

    4
  3. رومی گفت:

    وای عجب جای بوده خاک بر سر مسئولان که همچین جایی رو احیا نمی کنند اگر تبریز همچین جاهایی رو احیا کند مثل ربع رشیدی ،هشت بهشت، میدان صاحب امر،شنب غازان یکی از توریستی ترین و پر در آمدن ترین شهر خاورمیانه می شود اما حیف کسی به فکر همچین ثروت عظیم نیست

    19

    0
  4. آذرشهرلی گفت:

    تنها راه تبریز برای احیای جایگاه خودش احیای این اماکن هست
    شمش العماره
    دارالسلطنه
    شنب غازان
    ربع رشیدی
    عمارت باغشمال
    میدان حسن پادشاه
    سامان دهی ارک
    احیای خانه های تاریخی
    احداث پیاده راه ها با رعایت بافت تاریخی
    احیای بافت تاریخی منطقه ۸ و ۱۰

    احیای این ها میتونه از تبریز برا استانبول رقیب بسازه فقط عرضه میخواد و از خود گذشتگی

    21

    0
    • یحیی گفت:

      یه شهردار میخواد که در حد وزیر قدرت داشته باشه

      6

      0
    • علی گفت:

      خود گذشتگی هم نمی خواهد کافی است به وظیفه خود در قبال شهر عمل بشود

      4

      0
    • تبریزلی گفت:

      آفرین واقعا اگه اینا احیا بشه شهر جهانی میشه !!!
      مثل استانبول و وین رم مونیخ لندن همت می خاد از خودگذشتگی غیرت همدلی از اینا خیلی بزرگاشو آلمان پس از نابودی با خاک یکسان شدن ساخت و احیا کرد

      2

      1
  5. وطنیم آزربایجان گفت:

    حیف لعنت بر خائنین به تبریز و آزربایجان

    5

    0
  6. حسین گفت:

    حیف این عمارت که بایستی حسرت داشتنش را الان بکنیم اگه مسولین شهری بتوانند خواهشا در ایجاد ان کاری بکنند

    2

    0
  7. یحیی گفت:

    با دیدن این عکسها و خواندن این مطالب ادم بغض میکنه . واقعا بلایی که مدیران نادان بر سر این شهر اوردند بدتر از بلایی بود که زلزله هابه بار اوردند من اگه شهردار بودم مانند همین قصر رو تو اراضی ارتش که نزدیک باغشمال هم هست دوباره میساختم

    4

    0
  8. Şəkur گفت:

    جدا ده باشکوه

    2

    0
  9. امیر گفت:

    جالب است کاش همچین جایی قبلا در اصفهان و شیراز بود حداقل الان احیا و بازسازی شده بود می رفتیم برای بازدید از شکوه و زیبایی آن لذت می بردیم

    2

    0
  10. الشن گفت:

    چه پر غرور و چه پر ابهت، خدا لعنت کنه رضاخان رو و مردم بیخیال اون زمان رو که اجازه این کاررو دادند
    اگر امروز ما هم در مقابل خیانت هایی که به شهرمون میشه سکوت کنیم آیندگان مارو نفرین خواهند کرد
    مثل سکوت در مقابل پروژه خائنانه عتیق در دل بافت تاریخی

    4

    2
  11. Riza.Bulut گفت:

    ایکاش در اراضی آزادشده ارتش این بنا را بازسازی کنند

    6

    1
  12. ناشناس گفت:

    خداوند رضا پالانی وپسر گور به گور شده اش رالعنت کند آذربایجان وتاریخ وفرهنگ آذربایجان به فنا کشیدند. وخداوند محمدعلی تربیت هم لعنت کند من نمیدونم آدم خائنی مثل او چرا باید به نامش خیابان ومجسمه داشته باشد

    13

    4
  13. majid گفت:

    تبریز واقعا نیاز داره که لاقل این باغ و بنای زیبا رو دوباره بر همون سبک ومعماری باز سازی کنند هم به نوعی سبک باغهای آذربایجان حفظ میشه و هم آن بنا دوباره ساخته بشه میتونه برای توریست ها جذابیت خاصی داشته باشه و گذشته با عظمت تبریز را نشان بده
    آقا پویا لطفا در این مورد با شهردار محترم صحبت کنین اراضی ارتش کنار کمربند میانی میتونه بهترین مکان برای این کار باشه و میشه اسمش هم یئنی باغشمال باشه.
    آقا پویا نظر شما چیه؟

    11

    0
  14. ata گفت:

    خدا لعنت کند رضا پالان را.
    اشتباه نکنید. این عمارت توسط رضا شاه نابود شد.

    18

    4
  15. بابک گفت:

    خدا لعنت کند پهلوی با افکار فاشیستی فارسی را لعنت بر رضا چوپان پهلوی و محمد رضا عیاش پهلوی

    8

    1
  16. تبریزلی گفت:

    رضا شاه و خاندان نحسش دشمن درجه ۱ آذربایجان و ماها بودن، همون بهتر که گور به گور شدن

    10

    1
  17. Şəkur گفت:

    ولی جدا ده گؤزلدی .. گئچه جاقلار گئچیب گئدیب دای بیر ایش گؤرماق اولماز …ولی ایندی ائله ماق اولار بئله بیر عمارت تیکماق کی بوجور بؤیوک و عظمتلی اولسون البته ده ائله او حوالیده کی بو اثرین یادگاری اولسون ..یاخچی بیر دولانمالی یئر اولار

    7

    1
  18. مهدی گفت:

    بخدا از شهرداری دیگه خیابان غیره نمیخواهیم فقط این اثار تاریخی را دوباره سازی و بازسازی کنند هر سال چندین میلیارد ممنون میشیم از شهرداری و میراث فرهنگی

    13

    0
  19. تبریزلی گفت:

    همه ی این آثار رو میشه عین روز اولش دوباره ساخت و بازسازی و احیا کرد !!!
    از کاخ های چند گانه ی باغشمال گرفته تا کاخ عالی قاپو و حرم خانا
    انشالاه روزی نوه های ما ببینن شدنی هستش مثال عملی خانه صدقیانی تو بمباران عراق ویران شد عین روز اول ساخته میشه

    4

    0
  20. majid گفت:

    سلام آقا پویا نظرتون رو راجع به صحبت با شهردار برای باز سازی عمارت کلاه فرنگی میفرمایین لطفا؟

    3

    0
  21. saeed گفت:

    جز درختان این مجموعه بقیش فکر نمیکنم که هزینه زیادی برای بازسازی داشته باشه.زمینش تملک بشه بقیش چیزی نداره واقعا که هزینه زیادی بخواد.یه پل تکراری نزنین بگذارینش واسه سال بعد عوضش اینجا رو بسازین.همین

    2

    1
  22. ممنونم بابت مطالب مفیدی که قرار میدید!

    1

    0
  23. ناشناس گفت:

    اگه این شاه خان نبود مردم از بیماری تراخم گور می شداند وبیماری طاسی و هزاران مرض گریبان این مردم بدبخت ایران شده بود بصورت همگانی درمان کرد. و هزاران کارها که همه می دانند و جای گفتن ندارد. جای اینکه شکر گذار باشیم داریم بهش فحش هم می دهیم . ما ملت ایران از تاریخ خود گریزان هستیم و ما ملت نمک نشناسی هستیم . خدا آخر و عاقبت ما را بخیر بکند. فقط این را می گویم ما ایرانی هستیم و بس …. چه آذری . چه کردی . چه لر . چه عرب . چه فارس و چه …….. ما ایرانی هستیم.

    0

    2
  24. سعید گفت:

    اگه این شاه خان نبود مردم از بیماری تراخم گور می شداند وبیماری طاسی و هزاران مرض گریبان این مردم بدبخت ایران شده بود بصورت همگانی درمان کرد. و هزاران کارها که همه می دانند و جای گفتن ندارد. جای اینکه شکر گذار باشیم داریم بهش فحش هم می دهیم . ما ملت ایران از تاریخ خود گریزان هستیم و ما ملت نمک نشناسی هستیم . خدا آخر و عاقبت ما را بخیر بکند. فقط این را می گویم ما ایرانی هستیم و بس …. چه آذری . چه کردی . چه لر . چه عرب . چه فارس و چه …….. ما ایرانی هستیم.

    2

    3
    • ناشناس گفت:

      گمشو باو آذری دیگه چه صیغه ایه مردم دیگه الاغ نیستن بلا نسبت
      ما ترکیم و بس احمق کجای دنیا قومی به نام آذر بوده یا زبانی به نام آذر منکر این نیستم در بعضی جاهای آذربایجان تات هاییم هستن کی هستن کاریم ندارم ترکی هم حرف نمیزنن میدونم مثل فارسی یه لهجه ایه از طرفیم بخواییم از دید شمام نگاه کنیم اصلا اسم این منطقه از اول آذربایجان نبوده بگیم حالا قومی هم بوده آذری مخفف اول آذربایجان آخه با عقل آدمی زاد میخونه آخه جاعللللللل جاهلللللل؟!!!!!!!! ولی انگار خوابی یا کوری خودتو زدی به اون راه تو ایران چندین امپراتوری ترک حکومت کرده از سلجوق بگیر تا خوارزمو صفوی و قاجار و افشار و… ما هم هموناییم که داریم بد جور میسوزونیمتون آذربایجان هم همیشه محل اسکان ملل ترک و مرکز حکومت ترک ها بوده ما ترک ها یه ملت جدایی هی به خودتون نچسبونید فارس و لر و کرد و هیکلش کلا آریایی ها بیشتر از ۵۰ میلیون نمیشن در صورتی که فقط بالای ۸۰۰ میلیون متکلم زبان ترکی هست تو دنیا ترک ها ملت بسیار بزرگی هستن برای همین قلمرو حکومتی ملت ترک بر فرض مثال سلجوق شامل کل آسیا و قسمتی از اروپا و قسمتیم از آفریقا میشده حالا با عثمانی و صفوی کاری ندارم که خودت بهتر از من میدونی .
      تو ایران به غیر از ترک ها و اعراب بله فارس تبار و عاریایی محسوب میشن ولی تو کلت فرو کن ما نه!

      1

      1

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo