گزارشی از شهرک ربع رشیدیه تبریز / آیا اولین شهر دانشگاهی جهان جان دوباره میگیرد؟

photo_2016-06-26_10-43-17

photo_2016-06-26_10-44-47

photo_2016-06-26_10-45-48

خرابه های ربع رشیدی باقیمانده شهر علمی و دانشگاهی زمان غازان خان ایلخانی است که توسط وزیر نامی ایران – خواجه رشید الدین فضل ا… همدانی – در سال ۷۰۰ هجری قمری در شمال شرق باروی شهر تبریز در محله رشیدیه ساخته شد. این دانشگاه شامل چهار دانشکده در چهار طرف بود و شهرت آن به نام ربع رشیدی برگرفته از نام اربع یا عدد چهار عربی است. براساس مستندات تاریخی این شهر بیش از ۳۰ هزار خانه، حجره و دیگر بناهای شهری داشته است.



این شهر در دوران اوج حیات خود، مورد مراجعه مستقیم دانشمندان معروف جهان و از جمله پزشکان و محققین یونان، رم، مصر، چین و دیگر ممالک آن روز آسیا و اروپایی قرار می گرفت.

 


حفاری های شمال تبریز باستان شناسان را به نشانه های اصلی مرکز ربع رشیدی کشانده است.

گمانه زنی و سه فصل کاوش در این منطقه نشان می دهد که ربع رشیدی و نشانه هایش سه متر پایین تر از سطح کنونی قرار دارد.



محله رشیدیه یا رشیدآباد دارای سه بخش ربع رشیدی، ربظ و شهرستان بوده است. شهرستان شامل باغات و نهرهای شهر، ربظ محله مسکونی و بناهای عام المنفعه مثل مسجد، حمام، بازار و … و ربع رشیدی محل بناهای دانشگاهی، مسجد زمستانه و تابستانه و حوزه های علوم اسلامی بوده است. دانشکده پزشکی، کتابخانه بسیار بزرگ و مقبره خود خواجه رشید که از آن به عنوان جفت گنبد سلطانیه نام برده می شود، در ربع رشیدی وجود داشت.

خواجه رشیدالدین در سال ۷۱۸ هجری قمری و در زمان سلطان ابوسعید ایلخانی کشته و جنازه او در مقبره اش دفن می شود. پس از وی ربع رشیدی روبه ویرانی می نهد. پس پسرش خواجه غیاث الدین تلاش می کند، دوباره ربع رشیدی را آباد کند؛ اما وی نیز به سرنوشت پدر مبتلامی شود.

در دوران صفوی و در سال ۱۰۱۹ هجری قمری (شاه عباس بزرگ) برای جلوگیری از حمله عثمانی یک قلعه از مصالح شنب غازان خان (مقبره غازان خان) و گورستان های تاریخی تبریز و مصالح ربع رشیدی یک قلعه برای حاکم تبریز ساخته می شود. بنایی که امروزه از آن به قلعه رشیدی یاد می شود، همین قلعه دوران صفوی است و تا پیش از کاوش های امسال باستان شناسان هیچ نشانی از معماری دوره ایلخانی در این محوطه کشف نشده بود.

وقف نامه این مجتمع در خردادماه ۱۳۸۶ در نشستی که از ۲۱ تا ۲۵ خرداد در یونسکو برگزار شده، به همراه شاهنامه بایسنقری در فهرست میراث مستند این سازمان ثبت شد.

 

ربع رشیدی حدود ۷۰۰ سال پیش شهری کوچک بود که شامل کتابخانه، مدرسه، مسجد، دارالایتام، حمام، مهمانسرا، بیمارستان، مدارس عالی، و کارگاه‌های صنعتی می شد و در آن زمان این دانشگاه شامل چهار دانشکده بود که در چهار طرف آن قرار داشت و اربع یا چهار عربی را به خود اختصاص داد و این مکان به ‌نام ربع رشیدی شهرت یافت.

از آذرماه سال ۱۳۸۱ شعبه بنیاد ایران شناسی در استان مامور بررسی وقفنامه ربع رشیدی گردید و معلوم شد که وقفنامه ربع رشیدی فراترازیک وقفنامه معمولی بوده و در واقع یک نظامنامه دقیق و مفصل تشکیلاتی و برنامه ریزی شده در زمینه های مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی شهری و مسائل انگیزشی و رفاهی برای یک شهر دانشگاهی است که اولا درهرزمانی قابل تحقق و پیاده شدن است و در عین حال سخن از مجموعه ای بسیار منظم و پیشرفته است که اگر شواهد و مستندات تاریخی نبود،استنباط میشد که یک پدیده دست نیافتنی در آنروز بوده و یا احتمالا بخشی از آن به مرحله عمل رسیده بود ولی نه تنها وقفنامه به صورت گزارش گونه است و نشان میدهد که خواجه رشید الدین فضل الله پس از طراحی و احداث مجموعه آنرا نوشته بلکه مکاتبات رشیدی و گزارش ده ها مورخ و مستشرق معروف و منظومه زیبای اوحدی مراغه ای که ربع رشیدی را از نزدیک دیده و تحت تاثیر آن شعر خود را سروده ، حاکی از تحقق چنین مجموعه عظیمی تحت تاثیر نیات اصلاحی غازان خان و اهتمام خواجه رشیدالدین فضل الله بوده است.

در بهمن ماه ۱۳۸۱ودر جریان سفر جناب آقای دکتر حبیبی ، دفتر مطالعات ربع رشیدی در شعبه ایران شناسی استان آذربایجان شرقی تاسیس و با مساعدت مالی و تجهیزاتی استانداری کار خودرا آغاز کرد.دو هدف از مطالعات ربع رشیدی مد نظر بوده است :


۱) گرد آوری کلیه منابع ، اطلاعات و تحقیقات انجام یافته در مورد ربع رشیدی

۲) جمع بندی و ارائه یک تصویر روشن جهت فرضیه سازی برای احیاء مجموعه



نکته حایز اهمیت  این است  که ربع رشیدی هنوز هم موضوع مطالعات محافل علمی دنیاست ومسئول شعبه ایران شناسی چین که مقاله ای با عنوان نقش خواجه رشید الدین در گسترش چین شناسی در همایش ایران شناسی در خرداد ۱۳۸۱ ارائه نمود ، اظهار میکرد که پرونده مطالعات ربع رشیدی در این مرکز همواره گشوده است . اخیرا در مجله اوقاف کشور کویت ، یک مقاله ۲۷ صفحه ای در مورد ربع رشیدی ترجمه و به چاپ رسیده و در سال ۲۰۰۲ ، پایان نامه فوق دکترای خانم بیرگیت هوفمن در کشور آلمان درمورد ربع رشیدی در قالب کتاب منتشر شده و ترجمه آن توسط خانم بحرالعلومی از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی زیر چاپ میباشد .


 



ضمنا با توجه به اینکه شهر تبریز بارها از سوی قوای روس و عثمانی اشغال شده و برخی منابع کتابخانه ای به این دو کشور منتقل شده اند ، امید است بزودی بتوانیم از نزدیک به این آثار دسترسی پیدا کنیم .

 




آیا اولین شهر دانشگاهی جهان با احداث پارک موزه ربع رشیدیه جان دوباره میگیرد ؟

همانطور که شاهدید از ابتدا آغاز بکار شهردار تبریز تا کنون ایشان تمایل زیادی برای احیاء و ساماندهی ربع رشیدیه داشته اند و بارها بابت این شهرک جلسات متعددی را برگزار نموده اند که متاسفانه با مخالفت مدیر عامل سابق میراث فرهنگی استان مواجه شده و تا کنون موفق به اجرای این طرح نشده اند 

خوشبختانه با هماهنگی های انجام شده و موافقت مدیر عامل جدید میراث فرهنگی استان ، تفاهم شده است تا این شهرک دانشگاهی عظیم با هزینه شهرداری و تحت نظر کارشناسان میراث فرهنگی ساماندهی و مرمت گردیده و به پارک موزه ربع رشیدیه تبدیل گردد

این اقدام میتواند یکی از مهمترین اقدامات شهرداری تبریز و سازمان میراث فرهنگی برای آماده سازی تبریز جهت میزبانی شایسته در ۲۰۱۸  تلقی گردد

حال باید منتظر ماند و دید که این اقدام ارزشمند کی اجرائی خواهد شد .

photo_2016-06-26_10-43-17

54
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۲۲ پاسخ

  1. کعبه گفت:

    اگه این کار انجام بشه خیلی عالی میشه
    تبریز با اینگونه کارها می تواند شکوه و جلال تاریخی خود را پیدا کند . همین هفته پیش بود که از ربع رشیدی به اتفاق همسرم دیدن کردم. باز جای شکرش باقیه که تو این سی سال اجازه ساخت و ساز مسکن و … را در آنجا نداده اند

    13

    1
  2. Alireza گفت:

    بزک نمیر بهار میاد
    کمبزه با خیار میاد

    2

    4
  3. شاهین گفت:

    خیلی عالیه و اگر قرار بشه بودجه اش از طرف شهرداری پرداخت بشه پس امید زیادی برای انجامش هست.فقط کمی درایت میخواهدکه برخلاف سایر مسئولین به دکتر نجفی خوشبین هستیم…

    8

    1
  4. قربانی گفت:

    اره بزودی در سایه زحمات و تعصب مسئولین شهری ما مخصوصا استاندار مون حتما احیا می شود

    6

    1
  5. saeed گفت:

    اقا پویا اگر احیا بشه کل مجموعه ای که در تصویر وجود داره احیا خواهد شد آیا؟

    آقا پویا از میدان حسن پادشاه چه خبر؟اونجا قرار نیست احیا بشه؟

    مجموعه های فوق العاده ای تو تبریز داریم که اگر احیا بشن کلا دیگر شهرهای ایران حرفی در مقابل تبریز نخواهند زد…

    11

    3
  6. من گفت:

    خواهشا.و خواهشا مسولین استان ما بازسازی و مرمت اثار تاریخی رو میخواهیم و خواهشا فعلا پل و تقاطع نمیخواهیم هزینه کنید.هزینه برای توسعه فضای سبز و بازسازی و مرمت ما از نان شب هم واجب تره چرا دست دست میکنید نمیدانم

    10

    1
  7. تبریزلی گفت:

    میدان بزرگ حسن پادشاه و ربع رشیدی و ارک !!! می تونستن ۳-۴ ملیون مسافر رو روانه ی آذربایجان بکنن

    19

    0
  8. Arash گفت:

    خدایا چرا ربع رشیدی تو تبریزه
    الان ۲ ۳ ساله اسمشو میشنویم ۲۰ سال بود عینه خرابه تو تبریز مونده بود شانس اوردیم مرکز خرید نزدن
    پویا جان پارک هم باشه باید اون قسمت اصلی تفکیک شه چون میان اونجارم خراب میکنن
    باید پارک دانشگاهی باشه و هم اثار تاریخی
    این هم باز طول میکشه کمش ۳ سال
    دو کمال هم پارک میگفتن
    خلعت پوشان رو هم پارک میگفتن
    والا فقط گفتن هست عمل نیست

    11

    1
  9. علی گفت:

    امیدوارم که رنگ واقعیت بگیره و مجموعه ربع رشیدی از اوضاع فلاکت بار و فاجعه بار فعلی نجات پیدا کنه – واقعا مایه شرمه که یک چنین مجموعه ای در چنین وضعیتی بسر میبره!

    7

    0
  10. az گفت:

    یعنی فقط میخوام بدونم مدیر عامل سابق میراث فرهنگی استان از کی و کجا خط میگرفته؟

    9

    0
  11. Saied TBZ گفت:

    خیلی حرفه ای باید ساخته شه تا جان بگیرد !
    عین همیشه پارکینگ هم فراموش نشود

    7

    1
    • Bobbe گفت:

      azi diaeminta scot tricoul cu rbf din geanta si-l pun la spalat. acum 5 minute scot tricoul cu rbf din geanta si… wtf?!deci tricoul tau e la mine. nu stiu cum a ajuns aici, dar ti-l dau inapoi cu prima ocazie Grin

      0

      0
  12. محمد گفت:

    این نماهایی که دارن کار می کنن همین جوریه یا یه مطالعه پشتشه ؟!

    2

    0
  13. امیر افندی گفت:

    اللها توکل
    هاردادی او الله

    5

    0
  14. وحید گفت:

    بهترین کاری که میشه انجام داد همین طرح پارک موزه است با الگو برداری از طرح اولیه
    بازسازی کامل این مجموعه تقریبا کار غیر ممکنیه و با چند تا حفاری و کاوش میراث فرهنگی کاری نمیشه کرد

    4

    1
  15. رضا 88 گفت:

    کاش دانشگاه اصلی تبریز در اطراف ربع رشیدی می ساختند، اسم دانشگاه تبریز،، میشد دانشگاه ربع رشیدی تبریز، اون خانه های اطراف ربع رشیدی میزدند و به یک مکان علمی فرهنگی و توریستی تبدیل میشد

    4

    0
  16. صالح از مراغه گفت:

    شهر تبریز تمدن بزرگ و لیاقت بسیار بالاتری از این دارد که مسعولان استانی تازه به فکرش افتادند تا ربع رشیدی ها رو احیا کنند
    همت کنید بزرگان استان

    0

    0
  17. ناشناس گفت:

    به آقای نجقی بگین به وضعیت آسفالت خیابانهای تبریز هم رسیدگی بفرمایند که شبیه جاده های خاکی روستاهاست .ریاست فقط عنوان نیست .آثار خوبی به جا گذاشتن است .از ماست که بر ماست…

    1

    0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo