زیر زمین عظیم خانه تاریخی حریری بهترین محل برای راه اندازی موزه نور و روشنایی/ ۲۶۰ فانوس تاریخی برادران سرابی اقدم چشم انتظار موزه روشنایی!

 

خانه حریری یکی از قدیمی ترین خانه های تاریخی تبریز میباشد که قدمت آن به دوره قاجار میرسد که در پیاده راه تربیت واقع شده است.
تاریخچه این بنا به اوایل دوران قاجار برمی گردد که دو حیاط بیرونی و اندرونی و دو بلوک خانه دارد که هر دو رو به قبله می باشد نمای ساختمان بیرونی جلوه گاه هنر اصیل ایرانی و دارای نقاشی های بسیار زیبا و اصیل است که الهام گرفته از موضوعات اساطیری قدیم از جمله داستان یوسف و زلیخا از قرآن مجید و دیگر تواریخ و داستان هاست و سقفی سراپا نمونه قدرتمند و شگفت انگیزی از مکتب  هنری تبریز  میباشد.
زیر زمین این خانه تاریخی وسعتی بسیار بزرگ دارد که قسمتهای مختلف توسط دالانهای متعدد به همدیگر پیوند داده شده است

از آنجا که قرار است طبقه همکف این خانه تاریخی به موزه مطبوعات و چاپ تبدیل شود ،پیشنهاد میگردد جهت رونق بیشتر مجموعه ، طبقه زیر زمین این خانه تاریخی به موزه روشنایی تبدیل شده و میزبان ۲۶۰ فانوس تاریخی براداران سرابی اقدم باشد که سالهاست بدلیل عدم ارائه ساختمان مناسب از طرف مسئولان میراث فرهنگی این فانوسهای تاریخی در کنج انبارها در خاموشی به سر میبرند .

 

 

چکیده از فانوسهای ۲۶۰ گانه سرابی اقدم :

از فانوس‌های پیه‌سوز مفرغی تا لوسترهای چلچراغ امروزی

امروزه تنها با فشار دادن کلید برق می‌توانید روشنایی و نور را به اتاق کار و زندگی خود بیاورید. تاریکی خیابان‌ها و شب‌های ظلمانی کوچه‌ها دیگر معنی ندارد. چرا که لامپ‌ها و نورافکن‌های مدرن، پرده سیاه شب را کنار زده‌اند.

حالا در بعضی خانه‌ها و مجتمع‌ها نیازی نیست که برای زدن کلید برق از جای خود بلند شوید. چرا که ریموت کنترل‌ها در کسری از واحد زمان، چراغ لوسترها را برای شما روشن می‌کنند. در چنین روزگاری باور دورانی که مردمانش با چراغ‌های پیه‌سوز و کارپیت‌سوز کار، زندگی و رفت و آمد می‌کردند چندان ساده نیست.

قدیمی‌ترین ابزار روشنایی به کار رفته در ایران که به دست ما رسیده مربوط به چراغ‌های پیه‌سوزی است که از دوران مفرغی به یادگار مانده است.

سیر تحول چراغ و فانوس در ایران و جهان خود داستان شورانگیزی دارد. بررسی اسناد و آثار تاریخی نشان می‌دهد که ایرانیان از دوران مفرغی تا دوره هخامنشی از انواع مختلف چراغ‌ها به ویژه از نوع پیه‌سوز استفاده می‌کردند.

پیه‌سوزها در دوران سلجوقی و ایلخانی از جنس سفال بودند و بیشتر توسط حاکمان و افراد متول و وابسته به دولت استفاده می‌شدند. تا اینکه در دوران صفوی تغییر شکل داده و با رواج و اشاعه کاربرد آنها در بین عموم مردم، در اماکن عمومی، حمام‌ها و مساجد نیز به کار رفت. نمونه دیوارکوب این چراغ‌ها را در فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی حتما در زندان‌ها و سلول‌های تاریک و کاخ‌های سلطنتی حاکمان وقت دیده‌اید.

استفاده از چراغ‌های بزرگ پیه‌سوز در آن دوران عاملی برای اثبات تشخص و تفاخر افراد و گروه‌ها بود. تا جائی که حمام‌های معروف متعلق به افراد معروف و متول از چراغ‌های بیشتر و پرنورتری استفاده می‌کردند.

چراغ‌های پیه‌سوز در دوران قاجار رفته رفته منسوخ شدند و به جای آنها فانوس‌های روغنی مدرن به صحنه آمدند. به عنوان مثال فانوس‌های معروف «شاه نشین» پدید آمدند که بیشتر اعیان قاجار از آن استفاده می‌کردند.

با روی کار آمدن پهلوی اول شاهد تغییرات گسترده‌ای در شکل و کاربرد چراغ‌ها و فانوس‌ها هستیم. چرا که با ورود خودروها و فایطون‌های مدرن به کشور، فانوس‌ها و چراغ‌های جدید نیز وارد کشور شدند.

در مجموعه غنی برادران سرابی اقدم، شما می‌توانید فانوس‌هایی را ببینید که کاربردهای جالبی در زمان خود داشته‌اند.

از فانوس‌های پیه‌سوز به کار رفته در کارگاه‌های قالیبافی و آردسازی آن دوران گرفته تا فانوس‌های مدرنی که تا این اواخر و قبل از لوله‌کشی‌های گاز یک پای ثابت خانه‌های روستایی و باغ‌های ایرانی بودند!

از فانوس‌های ایرانی که بگذریم به مجموعه‌ای از فانوس‌های خارجی می‌رسیم که شاید برای بسیاری از ایرانی‌ها ناشناخته باشد اما در زمان خویش نقش مهمی را در رویدادهای اجتماعی و سیاسی و حتی جنگی کشورهای مختلف ایفا کرده‌اند.

به عنوان مثال نمونه‌ای از فانوس‌هایی به شکل سیلندرهای کپسول پیک نیک در این موزه جمع‌آوری شده که در دوران جنگ جهانی اول و دوم برای مشخص کردن باند فرودگاه به صورت اضطراری به کار گرفته می‌شدند. نیروهای جنگی شاغل در نیروی هوایی طرفین درگیر، با چیدن ده‌ها عدد از این چراغ‌ها، باند فرود موقتی را برای طیاره‌های خود درست می‌کردند. این فانوس‌ها حتی می‌توانستند در روی آب اقیانوس‌ها و دریاها هم کاربرد داشته باشند.

از نمونه‌های خارجی فانوس‌ها می‌توان به فانوس‌های معادن اشاره کرد که نمونه‌هایی از آنها در موزه برادران سرابی موجود است. این نوع فانوس‌ها با آب و کارپیت کار می‌کردند و نیازی به روغن و نفت و یا پیه نداشتند. با مخلوط شدن قطرات آب با پودر کارپیت، گازی تولید می‌شد که بسیار اشتعال‌زا بود و به کارگران معادن آمریکایی و اروپایی این امکان را می‌داد که با بستن آن بر روی کمر و یا با گرفتن آن در دست، به کار در دل کوه‌ها و زیر زمین مشغول باشند.

فانوس مربوط به کابین ناخدای کشتی‌های آلمانی، چراغ مربوط به خدمه هتل‌های انگلیس، فانوس متعلق به سوزن‌بانان قطارهای اروپایی، فانوس دریایی «مورس» با قدرت ارسال پیام‌های کوتاه معروف به مورس در بین کشتی‌ها، نمونه لامپ‌های تولیدی خود ادیسون، چراغ‌های قدیمی به کار رفته بر روی خودروهای قدیمی در کشور امریکا و فرانسه و ده‌ها نمونه جذاب و آموزنده دیگر در این کارگاه قدیمی روایتگر تاریخ پرفراز و نشیب مبارزه انسان با تاریکی و ظلمت برای دستیابی به نور و روشنایی است.

در کنار این اشیاء واقعی، تصاویر اصلی این فانوس‌ها را می‌توان در عکس‌های قدیمی به جا مانده از آن دوران که به عنوان منبع و مرجع تحقیقاتی برادران سرابی اقدم مورد استناد قرار گرفته مشاهده کرد.

هر چند اکثر فانوس‌های به کار رفته بر روی فایطون‌های دویست سال اخیر ساخت خارج بوده و وارداتی بوده‌اند اما نمونه‌های ایرانی نیز در این موزه کم نیستند.

«وندی سازی» نام صنعتی بود که در دوران قاجار در ایران آن زمان در دل بازارهای قدیمی پا گرفت.

در این صنعت با خم کردن صفحات نازک حلبی و فولادی، قالب‌های مکعبی شکل درست کرده و با استفاده از شیشه در دورتا دور قالب، آن را برای حفاظت از نور شمع یا فتیله آغشته به روغن آماده می کردند تا در برابر هوا و وزش باد خاموش نشود.

وندی سازی هر چند مدل بومی شده چراغ سازی خارجی در ایران است اما بررسی نمونه های خارجی این صنعت نشان می‌دهد که در اروپا این صنعت با شکل و قالب های دیگری فعال بوده است. در فانوس‌های اروپایی ساخته شده با این شیوه از ورق‌های ضخیم تر فولادی استفاده شده که هم از دوام بیشتری برخوردارند و هم کاربرد ماشین آلات پیشرفته در ساخت آنها کاملا مشهود است.

موزه برادران سرابی اقدم تنها به خاطر جمع‌آوری آثار قدیمی و تاریخی معروف نیست. مؤسسین این موزه در کنار اهتمام برای گردآوری این اشیاء، در مورد خاستگاه، تاریخچه و کاربرد آنها نیز تحقیق و مطالعه می‌کنند و کلکسیونر صرف نیستند.

از همین روست که برای ساختن مجسمه کلنل محمدتقی خان پسیان، بیش از ۷ سال در مورد زندگی، فعالیت‌ها، سفرها و مبارزات این شخصیت برجسته آذربایجانی به عنوان اولین خلبان ایرانی مطالعه و تحقیق کردند تا در نهایت مجسمه معروف و خوش ساخت میدان فرودگاه تبریز را به منظر چشم مردم عرضه کردند. به همین خاطر کتابخانه این موزه شخصی خود حاوی بسیاری از اسناد و کتب ایرانی و خارجی است.

بسیاری از اشیائی که در این موزه جمع آوری شده دقیقاً الگوهای عینی عکس‌های قدیمی است که هم اکنون موجود است. این امر نشانگر دقت و حساسیت برادران سرابی اقدم در مورد اصالت اشیاء می‌باشد که تلاش دارند تا واقعا نمونه‌‌های اصلی و تاریخی هر یک از فانوس‌ها یا سایر اشیاء جمع آوری شود.

«رضا سرابی» از اینکه توان و وقت و سرمایه خویش را برای ایجاد این موزه صرف کرده ناراضی نیست اما به نکته مهمی اشاره می‌کند: «سال‌های بسیاری است که آسایش و تفریح از سبد هزینه خانواده ما حذف شده است! و اینها همه به خاطر شوق و اشتیاقی است که نسبت به تاریخ و فرهنگ این سرزمین داریم. با این حال صرف هزینه‌ای بیش از این از توان ما خارج است. حال که بخش اعظم کار یعنی: تدارک و جمع‌آوری و راه‌اندازی چنین موزه ای انجام شده چه خوب است که حداقل ادارات و سازمان‌های مربوط به این اشیاء نظیر شرکت برق و یا سایر نهادها متولی‌گری چنین موزه‌هایی را عهده‌دار شوند تا بیش از این در غربت و در این پستوی کوچک در معرض خطرات مختلف تهدید نشوند و زمینه و بستر مناسب‌تری برای معرفی آنها به مردم آذربایجان و توریست‌های داخلی و خارجی فراهم شود.»

نگاهی به اطراف این اتاق بزرگ که می‌اندازید یاد انباری‌های قدیمی و تاریک خانه‌های فرسوده می‌افتید. نخستین سئوالی که برایتان پیش می‌آید این است که به راستی اینجا موزه است یا انبار وسائل قدیمی؟ آیا رواست که این اشیاء با ارزش و قیمتی در چنین خانه‌ای نگهداری شوند و بازدید کننده چندانی هم نداشته باشند؟ موضوع امنیت این اشیاء و نحوه نگهداری آنها در برابر پدیده‌های طبیعی دغدغه مهمی است که ذهن هر بیننده و بازدید کننده‌ای را به خود مشغول می‌سازد.

هر چند ۱۲۰ عدد از مجموع ۲۶۵ فانوس قدیمی به صورت امانت در موزه قاجار تبریز نگهداری می‌شود اما جای راه‌اندازی موزه‌ای اختصاصی به نام «موزه نور» در شهر تبریز خالی است تا در کنار موزه‌های تخصصی دیگر نظیر موزه شهر، سفال، مشروطیت، سنجش و …چون نگینی پرفروغ بر تارک این شهر تاریخی و فرهنگ ساز بدرخشد.لذا زیر زمین وسیع و تاریک خانه حریری بهترین مکان برای میزبانی این فانوسهای تاریخی ارزشمند میباشد.

تصاویری از زیرززمین خانه حریری

19
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۱۱ پاسخ

  1. الشن گفت:

    چوخ گوزل

    3

    0
  2. Aydin گفت:

    پویا پروژه پیاده راه بازار به کجا رسید ؟؟؟ چرا کارهای اجراییش شروع نمیشه ؟؟؟
    اگه توریست بیاد وضعیت منطقه بازار رو ببینه آبرومون میره …..
    این پروژه باید سریعتر اجرایی بشه .

    5

    0
  3. ناشناس گفت:

    سلام اقا پویا چرا با شهردار در مورد طرحهای منطقه هشت صحبت نمی کنید این منطقه خیلی مهم یک منطقه تاریخی و با قدمت زیاد یک جلسه برگزار بشه برای اجرای طرحهای این منطقه توسعه میدان ساعت نماسازی سنتی برای ایستگاه های بی ارتی ساختن سردرب ورودی منطقه تاریخی و مرمت خانهای قدیمی منطقه هشت کلی کلیسا در این منطقه هست که باید بهشون رسیدگی بشه بزرگتر کردن پیاده رو ها و زیباسازی انها ساختن و افتتاح موزه های منطقه مرمت و بازسازی هتل کیهان زیباسازی ارگ اقا پویا حتما با شهردار حرف بزنید این منطقه هشت طرحهاش زودتر اجرایی بشه توسعه میدان ساعت و سنتی کردن نمای ایستگاه بی ارتی ها و ساخت سردرب ورودی میشه با هزینه کم زودتر اجرایی بشن

    4

    0
  4. ناشناس گفت:

    اقا پویا چرا شهردار نمیخواد طرحهای و پروژه های منطقه هشت اجرایی کنه این منطقه بیشترین گردشگرو توریست داره ولی کسی یه فکر اجرای شدن طرحها نیست نمای ایستگاه های بی ارتی به شکل سنتی توسعه میدان ساعت ساخت سردرب ورودی منطقه و بزرگ کردن و زیباسازی پیاده روهاا نور پردازی و زیباسازی مسجد کبود و ارگ این طرحهارو میشه با هزینه کم و در مدت کم اجراشون کرد اقا پویا امید ما به شماست امیدوارم این طرحها برای این منطقه مهم زودتر اجرا بشه

    2

    0
  5. فرزاد گفت:

    اقا پویا لطفا به شهرداری منطقه ۴ اعلام کنید یه پل عابر پیاده جلوی ستاره باران بزنن وگرنه دم زیر گذر نصف راه میشه قتل گاه . وقتی از زیر گذر درمیای با شیب تندش یهو ادم میبینی جلوته البته اگه میشه اسمشو گذاشت ادم . امروز نزدیک بود زن و بچه رو زیر بگیرم که دقیقا دم زیر گذر بدون اینکه نگاه کنن دارن رد میشن

    5

    0
  6. Tebrizli گفت:

    روشنایی = ışıx
    Wink

    3

    0
  7. رضا 88 گفت:

    آقا پویا میشه پیشنهاد بدهید پارک ژوراسیک همراه با هیکل های بزرگ از دایناسورها و حیات وحش در شاهگلی ایجاد شود

    4

    0
    • ناشناس گفت:

      چرا شاه گلی ؟!!!! یه پارکی درست کنن به بهانه ی حیات وحش ودایناسور برن پارکی دیگه . تبریز نباید فقط به شاه گلی ختم بشه

      3

      0
  8. armannnnnnnn گفت:

    چند روز پیش شاهده خانه ای تاریخی و باشکوه در میدان ساعت و درست روبروی عمارت شهرداری دراوایل خیابان ارتش جنوبی (وظاهرا چند درب دیگر از خیابان امام و کوچه روبروی مسجد کبود نیز دارد ) ..خانه ای باشکوه که سنی حدوده صد و خورده ای سال باید میداشت و تعجبم از مسکوت ماندنه این خانه زیبای قاجاری با عمارتی بزرگ مستقر در باغی چند هزار متری درست در مرکز شهر بود و باورش سخت بود …عمارتی در دو طبقه و به گفته موثق اطرافیان ,دارای زیرزمین های تو در تو ,,گلخانه شیشه ای در قسمتی از باغ ,,ستون های طویل جلوی ساختمانه بزرگه عمارت ,,قسمتهای مختلف از جمله طویله ای برای نگهداری دام و طیور ,, حوض بزرگی وسط باغ ,,حیاط های چندگانه با کاربری های مختلف ,,معماری زیبای داخل عمارت و اتاق های عریض و طویل و….. قسمتهای مختلف و جذابه دیگری که نمونه ای از یک خانه باشکوهه تبریز قدیم هست و این خانه از اول متعلق به خانواده فهیمی بوده و الانم هست… حفظ واحیای این خانه ها توسط شهرداری علاوه بر درامد زایی و منافعه متعددی چون جذبه گردشگر و توریست و…. , اعتبار و هویت و شناسنامه تبریز و ازربایجان هستن و خواهند بود..شهرداری با شناسایی و خریده عادلانه این خونه ها از مالکانشان نباید اجازه بده این سرمایه ها , زودتر از انها بیفته دسته,بساز بفروشان که بخرن و به هر طریقه ممکن تخریبشان کنند… واقعا فاجعه و خودزنیست و اتفاقه بسیار بدیه از دست دادنه این سرمایه های ارزشمند که محدود هستن و نه میشه دوباره از روشون ساخت…. چرا شهرداری تا حال برای خریده این خانه که با عمارت شهرداری چند قدم فاصله دارد و امثالهم که فک کنم دیگه تعداده زیادی باقی نمانده باشه تو تبریز و بیشترشان متاسفانه در خفا تخریب و نابود شدن اقدام نمیکنن . بعیده که اطلاعی از وجوده این خانه ها نداشته باشن ..لذا در این باره باید همه احساس مسولیت کرد و با اطلاع رسانی در جاهای مختلف مانع از پنهان ماندنه این اماکن و به تبعه ان تخریبشان در خفا و سکوت بشیم.. اقای پویا اگه بخواین میشه شرایطه تهیه یک گزارش تصویری کامل از این خانه باشکوه تاریخی رو فراهم کرد واز مالکانش این اجازه رو تقاضا کرد.. اگه خواستین اطلاع بدین بهم تو همین صفحه… به امیده ساختن وداشتنه تبریزی شکوهمند و اصیل همچون گذشته و تاریخ باشکوه اش

    1

    0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo