گزارشی از تغییر نام محلات و خیابان‌‌های قدیمی شهر در گذر زمان؛ پیچ طولانی قره آغاج و قدس در خم گذر شهناز از شریعتی/ فلسفه نام خیابان‌‌های تبریز چیست؟

بدون شک نامگذاری هر کوچه و خیابانی قصه‌‌هایی در پشت آن نهفته است که شنیدن‌‌شان خالی از لطف نیست و خیابان‌‌های تبریز نیز از این داستان‌‌ها بهره برده‌‌اند.

به گزارش تبریزمدرن به نقل از آناج، در خیابان‌‌‌‌های برفی تبریز قدم زدن لذتی مضاعف از یک پیاده روی ساده دارد و با گشتی کوتاه در این زیبا شهر می‌توان اذعان کرد که تبریز، نما و بافتی متفاوت با تمامی کلان شهرهای دیگر دارد و نه به مانند تهران هویت و اصالت ساختمان‌‌‌ها و بافتش را از دست داده و نه به مانند شهری تاریخی مانند یزد در بافت تماما سنتی خود باقی مانده است.

یکی از مشخصه‌‌‌های رفتاری که مسافران به تبریزی‌‌‌ها نسبت می‌دهند مساله آدرس دادن است! موضوعی که گاهی جنبه شوخی نیز پیدا می‌کند اما شاید جالب باشد که گاهی خود تبریزی‌‌‌ها در پیدا کردن نشانی مشکل پیدا می‌کنند زیرا خیابان‌‌ها و محله به یک نام اسم گذاری شده‌‌اند و به نام دیگری خوانده می‌شوند.

نام‌‌هایی که گاه در تاریخ و جغرافیای آن منطقه و گاه در مناسبات سیاسی و حکومتی ریشه دارد و ممکن است نزدیک به چندین دهه یا سده از نام‌‌گذاری آن گذشته باشد اما همچنان نام‌‌های قدیمیشان شناخته‌‌تر از نام‌‌های جدید باشد.

محله قره آغاج، قدمتی چند صد ساله در دل تبریز

قره‌آغاج یکی از محله‌های تاریخی و کهن شهر تبریز است که در سمت شرق این شهر واقع شده‌است، این محله از سمت شمال به محله‌های حکم‌آباد و ویجویه، از سمت جنوب به محله‌ی کوچه‌باغ، از سمت شرق به محله گجیل و از سمت غرب به محلهٔ آخونی محدود شده‌ است.

به جهت فراوانی درختان بزرگ و تاریخی نارون (به ترکی آذربایجانی: قره‌آغاج) در این منطقه، این محله بدین نام خوانده شده‌ است، امروزه خیابان قدس به‌عنوان اصلی‌ترین خیابان محلهٔ قره‌آغاج شناخته می‌شود.

در کتاب‌های مختلف تاریخی نظیر «الشقایق النعمانیه فی علماءالدوله العثمانیه» و «تاریخ عالم آرای امینی» ذکر گردیده که این محله تا سده‌های نهم و دهم هجری از محله‌های اصلی شهر تبریز به‌شمار نمی‌رفته و از روستاهای پیرامونی آن محسوب می‌شده‌ است.

مهمترین کوچه‌ محله‌ی قره‌آغاج، کوچه طاق‌لار است که در گذشته سرپوشیده و طاقدار بوده و دروازه‌ی قره‌آغاج در ورودی این کوچه واقع شده بود. پیش‌تر دخمه‌ای در کوچه‌ی طاق‌لار یافته شد و برخی را اعتقاد بر این است که آرامگاه شمس تبریزی است.

نادر میرزا درباره‌ی قره‌آغاج می‌نویسد: “قرهآغاج کویی است به مغرب شهر سکان آن اهل معرفت و صناعت و بساتین آن نیز اندک است. کدخدای این کوی آقای صادق مردی است کاردان و به وراثت از حال این شغل به وی رسیده و در خوی آن مرد تندی و جلادت باشد. بیش‌تر سخن از حرب و آلات آن کند.”

مسجد تاریخی «حاج میری» و آرامگاه شمس تبریزی از جمله مهمترین اماکنی تاریخی است که در این محله بنا شده است.

این روزها اگرچه پدران و مادران ما و حتی نسل جوان این منطقه را به نام قره آغاج می‌شناسند اما دیگر تابلویی به نام محله، کوی و یا خیابانی به نام قره آغاج وجود ندارد.

تاثیرات سیاسی و حکومتی در نام‌‌گذاری خیابان شریعتی و بهشتی

خیابان بهشتی جزو چهار راه‌‌هایی است که بعد از انقلاب تغییر نام داده است اما همچنان بسیاری از مردم تبریز آن را به نام قدیم در خاطر دارند.

این منطقه جزو یکی از چهار راه‌‌های خیابان امام خمینی(ره) یا همان پهلوی سابق است و علی رغم اینکه خیابان اصلی یعنی امام (ره) به این نام در میان مردم شناخته شده است اما همچنان این چهارراه مابین اسامی بهشتی و منصور باقی مانده است.

خیابان شریعتی نیز جزو همان خیابان‌‌هایی است که در حکومت پهلوی نام گذاری شده و بعد از انقلاب تغییر نام یافته است.

ظاهرا نام این خیابان در تبریز ابتدا به نام همسر نخست محمدرضا پهلوی بوده است که بعد از جدایی به نام اولین دخترش این خیابان را “شهناز” نامگذاری کرده‌‌اند. این خیابان از قدیمی‌ترین خیابان‌های شهر است و در مسیری شمال به جنوب با خیابان‌های بازار، امام، هفده شهریور و آزادی  (کمربندی) تقاطع دارد. پررفت‌وآمدترین بخش آن بخش شمالی آن در چهارراه شهناز است که اکثر سینماهای شهر تبریز را در بر می‌گیرد.

در دهه هفتاد توسط سازمان شهرداری تبریز سالن سینما کریستال تبریز واقع در ابتدای خیابان شریعتی (شهناز) مورد تخریب قرار گرفته و کاربری سینمای دیرینه ساخت کریستال به مرکز تجاری خدماتی تغییر یافت.

در پستوی کوچه‌های خیابان شهناز تبریز ساختمان‌ها و بناهای دیرپای بسیاری واقع شده، یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین بناهای به هم پیوسته در کوچه‌ مغازه‌های سنگی شهناز (داش ماغازالار) بنا شده به گونه ای که در دو سوی این گذر دیرپای، بناهای بسیار قدیمی واقع گردیده و نمایه اندرونی و بیرونی ساختمان‌ها با سنگ‌های زینتی پوشانده شده، دیرینگی عمارت مغازه‌های سنگی مربوط به دوران قاجار می‌باشد.

دیگر گذر تاریخی پیوسته به خیابان شهناز، محله و کوچه تاریخی بارون آواک نام دارد، محله بارون آواک از دیرباز تا به امروز محل سکونت شهروندان تبریزی مسیحی شامل بر آشوریان و ارامنه بوده، در امتداد محله قدیمی بارون آواک، کوچه والمان واقع شده و در محدوده کوچه والمان نیز به تعداد زیادی خانه‌ها و ابنیه‌های قدیمی قرار دارد.

یکی دیگر از ویژگی‌های خیابان شریعتی تبریز تنوع فروشگاه‌های کفش و کیف و پوشاک و گستردگی صنوف فروش کالا و خدمات می‌باشد به گونه ای که همه روزه تعداد بی‌شماری از شهروندان و مسافران و گردشگران از این خیابان زیبا و قدیمی بازدید بعمل می‌آورند و به نوعی امروزه خیابان شریعتی به عنوان یکی از مراکز خرید واقع در بافت قدیم کلانشهر تبریز شناخته می‌شود.

عادت مردم به نام‌‌های قدیمی دلیل باقی ماندن این اسامی است

بهروز خاماچی در گفت‌وگو با خبرنگار گروه اجتماعی آناج در خصوص نامگذاری خیابان ها و محله های تبریز اظهار کرد: نام خیابان شریعتی امروز، لیل آباد بود که بعد از تخریب در سال ۱۳۲۹ به خاطر دختر شاه، شهناز نامیدند.

وی ادامه داد: بعد از انقلاب نام این خیابان را محبوب المتحدین گذاشتند و زمانی که ماجرای منافقین پیش آمد تابلوی آن را برداشتند و اسم دکتر شریعتی را بر روی تابلو گذاشتند.

این تاریخ شناس تبریزی با اشاره به نامگذاری محله هایی مانند قره آغاج عنوان کرد: قره آغاج از همان ابتدا به این نام بوده است و معنای آن درخت بزرگ است و نه درخت سیاه.

وی در خصوص شناختن این خیابان ها و محله ها به نام های قدیمی بیان کرد: مردم چندان علاقه ای به تغییر نام ها ندارند چون به آن عادت کرده اند به طور مثال خیابان مارالان با اینکه چندین اسم عوض کرده است اما حتی روی تاکسی ها نیز همچنان مارالان نوشته شده است.

ادامه دارد…

گزارش از: فرناز پورعباس

21
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۱۲ پاسخ

  1. تیرازیس گفت:

    این مشکل شیراز هم هست و تنها راهکارش اینه خود مردم به ویژه قدیمی تر ها نام قدیمی و اصیل استفاده کنن تا سینه به سینه منتقل بشه

    6

    1
  2. ناشناس گفت:

    البته اینهم یادمون نره برخی اسامی هم به دلیل اینکه اصالتی ترکی دارند عوض شده اند و ناشی از شیطنت نژاد پرستانه برخی ها می باشد مثل دوه چی – مارالان – قره آغاج – یکه دوکان – گوی مچید و …

    7

    5
  3. اسماعیل گفت:

    سلام گزارش جالبی بود فقط احتمالا در مکان قره آغاج شرق تبریز نوشته شده که غرب درسته /

    5

    0
  4. ab گفت:

    آخه علت عوض کردن اسم خیابانها و محله ها سلیقه ای شده است. مثلا” “”دوه چی”” چه منافاتی با اسلام و حکومت و… دارد یا همین قره آغاج یا شاه گلی .و چند موردی که خودتان نام بردید. اگر اسمی نامناسب باشد مردم استفاده نمی کنند مانند خیابان شاه . شاپور . فرح . پهلوی و . این اسامی که با وجود تغییرشان باز هم استفاده می شوند یعنی از نظر مردم دلیلی برای تغییرشان وجود ندارد.

    7

    0
  5. S گفت:

    اون چهار راه ایپک میگن بهش یه عده
    همه هم به اسم منصور میشناسن
    بهشتی چیه دیگه خدایی

    8

    0
  6. Arash گفت:

    اخه اون اسم های قدیمی مشکلی نیست شهناز شده شریعتی باز اون یه دلیلی داره
    چایکنار که اسمه خوبیه یه روز میگن فارابی یه روز علامه..
    بهشتی معلوم نبست تو عباسی یا چهاراه منصوره یا بهشتی طرف ۴۰ متری
    شهریار معلوم نیست کجاست جلوی باغلار باغی میدان رجایی شهر یا هتل مرمر
    هتل مرمر هم شهریاره؟؟؟؟؟
    جاده شاهگلی رو بگین جاده الگلی ولی دیگه باکری رو خواهش اینجا حذف کنین چون هیچ کس نمیدونه باکری جاده شاهگلی هست حذف کنین اینارو اه
    باکری کنار گذر غربی تبریز هست نه جاده شاهگلی
    این همه اسم اینارو سرو سامان بدین تا ملت قشنگ اسم اونجارو بگن عادت کنن به ادرس محل صدا بزنن سازمان ترافیک شهرداری خیابان کریم باقری کجاست؟
    خیابان ریز علی خواحوی کجاست؟
    خیابان عظیم قیچی ساز کجاست
    این همه اسم اون وقت احمق ها میخواستم اسم میدان راه اهن رو ریز علی خواحوی بزارن خدایا اینا کین
    هر موقع مسیر جدید زدین عینه رضا نژاد که همه میگن خیابون رضا نژاد واسه این بزرگ ها هم اسم بزارین
    جون من اینارو سرو سامان بدین

    8

    1
  7. ناشناس گفت:

    تمام شهر ها دچار این بلایا هستن استفاده بیش از حد و نا متعارف از اسامی شهدا یا اسامی عربی

    9

    0
  8. ناشناس گفت:

    به نظر میرسد پویا جان نیز از وعده وعیدها ی مسئولین خسته شده است در آستانه ۲۰۱۸ به جای اینکه هر روز از یک پروژه جدید رونمایی بشه نه تنها هیچ کاری انجام نیافت و دولت ریالی خرج نکرد پروژه های سابق هم هر کدام به بهانه ای یا لغو یا نیمه کاره رها شده است چند وقتی هست هیچ مطلب تازه و جذابی تو سایت به چشم نمی خوره

    9

    1
  9. Aydin گفت:

    ما خواهان استفاده و نوشته شدن اسامی اصلی و قدیمی معابر و خیابانها , در تابلوها هستیم …..
    تمامی نامهای قدیمی و اصلی باید احیا شوند و اسامی جعلی باید برداشته شود .

    7

    0
  10. Taha گفت:

    به نظر شخص خودم باید هرچه زودتر شهردار جدید و شورای شهر جدید جلوی این تغییر اسامی را بگیرند و نسبت به برگرداندن اسامی عوض شده به اسامی اصلی هرچه زودتر اقدام کنند
    شورای گذشته با اینکه میخواست عمارت شاه گولی از ائل گولی به شاهگولی تییر بیابد اما نتونست
    عمارت شاهگولی برای پهلوی نیست که باید عوض می شد
    این عمارت نشان دهنده عمق قدرت تبریز در دوران قاجار بود که شهری ولیعهد نشین بود و این عمارت با فضای سبزش مخصوص خوش گذرانی اینها بود

    تعدای از اسامی تغییر یافته کلانشهر تبریز در زیر میارم ( داخل پرانتز اعم از اسن خیابان و جهارراه و..)
    شاه گولی به ائل گولی ( عمارت – منطقه – خیابان – میدان )
    شهناز به شریعتی ( خیابان – چهارراه )
    منصور به شهید بهشتی ( خیابان – میدان )
    یوسف آباد به شهید رجائی ( منطقه – خیابان )
    آبرسان به هفت تیر ( خیابان )
    کوچه حسن به کوی فروردین ( منطقه – خیابان )
    ۴۰ متری به انقلاب ( منطقه – خیابان )
    قره آغاج به قدس ( منطقه – خیابان )
    نصف راه به جهاد ( چهارراه )
    جامیش آوان به جمشید آباد ( منطقه )
    شام غازان به شنب غازان ( منطقه )
    باغ گلستان به باغ فجر ( باغ – پارک – چهارراه )
    منجم به نیروی هوایی ( خیابان – منطقه – میدان )
    کمربندی به آزادی ( خیابان )
    راه آهن به ۲۲ بهمن ( خیابان – منطقه )
    کوره باشی به قطران ( خیابان – منطقه )
    گرو و دوه چی به شتربان و شمس تبریزی ( خیابان – منطقه )
    حلمه سازاندا دربندی به شهید جدیری ( خیابان – منطقه )
    مارالان به شهید منتظری ( خیابان – منطقه – چهارراه )
    راسته کوچه به شهید مطهری ( خیابان – محله – میدان )
    میدان توپ خانه به میدان شهدا
    خیابان توپ خانه به جمهوری اسلامی
    دارایی به شهید مدنی ( خیابان – منطقه )
    یکه دوکان به ستارخان ( خیابان – منطقه – میدان )
    داش کورپوسی به پل سنگی ( پل – منطقه )
    میدان چایی به مهرانه رود ( رودخانه )
    آجی چای به تلخه رود ( رودخانه )
    عینالی به عون ابن علی ( کوه – منطقه )
    ورزشگاه باغ شمال به ورزشگاه تختی
    خیابان ژاندارمری به خیابان نیروی انتظامی
    میدان ساعت به میدان شهرداری
    ملل متحد به فلسطین
    امامیه به مشروطه ( خیابان – منطقه )
    بزرگراه چایکنار به علامه طباطبایی و بلوار فارابی و بلوارآزادگان
    فلکه دانشگاه به چهارراه جانبازان
    چهارراه آبرسان به چهارراه آزادی
    گوموش قیه به دمشقیه ( خیابان – منطقه )
    قورد میدانی به میدان قطب
    و …
    که خیلی زیاد هست
    مانند حکم آباد و اره گر و اهراب و سرخاب و چرنداب و امیر خیز و …

    در ضمن اسامی کوچه های ارامنه نشین اصلا عوض نشدند که جای بسی سوال هست

    11

    2
  11. مینا گفت:

    این مشکل تمام شهرهاست فقط مختص تبریز نیست

    3

    1

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo