گزارش تصویری از مجموعه ربع رشیدیه تبریز/آیا اولین شهر دانشگاهی جهان جان دوباره میگیرد؟

در ایام نوروز سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان اقدام به بازگشایی مجموعه ۷۰۰ ساله ربع رشییه به روی گردشگران نوروزی نموده است

این فرصت را مغتن شمردیم تا برای بازدید کنندگان وبسایت تبریز مدرن گزارشی تصویری از این شهر مدفون شده در قلب تبریز تهیه و به نمایش بگذاریم

photo_2016-06-26_10-43-17

photo_2016-06-26_10-44-47

photo_2016-06-26_10-45-48

خرابه های ربع رشیدی باقیمانده شهر علمی و دانشگاهی زمان غازان خان ایلخانی است که توسط وزیر نامی ایران – خواجه رشید الدین فضل ا… همدانی – در سال ۷۰۰ هجری قمری در شمال شرق باروی شهر تبریز در محله رشیدیه ساخته شد. این دانشگاه شامل چهار دانشکده در چهار طرف بود و شهرت آن به نام ربع رشیدی برگرفته از نام اربع یا عدد چهار عربی است. براساس مستندات تاریخی این شهر بیش از ۳۰ هزار خانه، حجره و دیگر بناهای شهری داشته است.

این شهر در دوران اوج حیات خود، مورد مراجعه مستقیم دانشمندان معروف جهان و از جمله پزشکان و محققین یونان، رم، مصر، چین و دیگر ممالک آن روز آسیا و اروپایی قرار می گرفت.

حفاری های شمال تبریز باستان شناسان را به نشانه های اصلی مرکز ربع رشیدی کشانده است.

گمانه زنی و سه فصل کاوش در این منطقه نشان می دهد که ربع رشیدی و نشانه هایش سه متر پایین تر از سطح کنونی قرار دارد.

محله رشیدیه یا رشیدآباد دارای سه بخش ربع رشیدی، ربظ و شهرستان بوده است. شهرستان شامل باغات و نهرهای شهر، ربظ محله مسکونی و بناهای عام المنفعه مثل مسجد، حمام، بازار و … و ربع رشیدی محل بناهای دانشگاهی، مسجد زمستانه و تابستانه و حوزه های علوم اسلامی بوده است. دانشکده پزشکی، کتابخانه بسیار بزرگ و مقبره خود خواجه رشید که از آن به عنوان جفت گنبد سلطانیه نام برده می شود، در ربع رشیدی وجود داشت.

خواجه رشیدالدین در سال ۷۱۸ هجری قمری و در زمان سلطان ابوسعید ایلخانی کشته و جنازه او در مقبره اش دفن می شود. پس از وی ربع رشیدی روبه ویرانی می نهد. پس پسرش خواجه غیاث الدین تلاش می کند، دوباره ربع رشیدی را آباد کند؛ اما وی نیز به سرنوشت پدر مبتلامی شود.

در دوران صفوی و در سال ۱۰۱۹ هجری قمری (شاه عباس بزرگ) برای جلوگیری از حمله عثمانی یک قلعه از مصالح شنب غازان خان (مقبره غازان خان) و گورستان های تاریخی تبریز و مصالح ربع رشیدی یک قلعه برای حاکم تبریز ساخته می شود. بنایی که امروزه از آن به قلعه رشیدی یاد می شود، همین قلعه دوران صفوی است و تا پیش از کاوش های امسال باستان شناسان هیچ نشانی از معماری دوره ایلخانی در این محوطه کشف نشده بود.

وقف نامه این مجتمع در خردادماه ۱۳۸۶ در نشستی که از ۲۱ تا ۲۵ خرداد در یونسکو برگزار شده، به همراه شاهنامه بایسنقری در فهرست میراث مستند این سازمان ثبت شد.

 

ربع رشیدی حدود ۷۰۰ سال پیش شهری کوچک بود که شامل کتابخانه، مدرسه، مسجد، دارالایتام، حمام، مهمانسرا، بیمارستان، مدارس عالی، و کارگاه‌های صنعتی می شد و در آن زمان این دانشگاه شامل چهار دانشکده بود که در چهار طرف آن قرار داشت و اربع یا چهار عربی را به خود اختصاص داد و این مکان به ‌نام ربع رشیدی شهرت یافت.

از آذرماه سال ۱۳۸۱ شعبه بنیاد ایران شناسی در استان مامور بررسی وقفنامه ربع رشیدی گردید و معلوم شد که وقفنامه ربع رشیدی فراترازیک وقفنامه معمولی بوده و در واقع یک نظامنامه دقیق و مفصل تشکیلاتی و برنامه ریزی شده در زمینه های مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی شهری و مسائل انگیزشی و رفاهی برای یک شهر دانشگاهی است که اولا درهرزمانی قابل تحقق و پیاده شدن است و در عین حال سخن از مجموعه ای بسیار منظم و پیشرفته است که اگر شواهد و مستندات تاریخی نبود،استنباط میشد که یک پدیده دست نیافتنی در آنروز بوده و یا احتمالا بخشی از آن به مرحله عمل رسیده بود ولی نه تنها وقفنامه به صورت گزارش گونه است و نشان میدهد که خواجه رشید الدین فضل الله پس از طراحی و احداث مجموعه آنرا نوشته بلکه مکاتبات رشیدی و گزارش ده ها مورخ و مستشرق معروف و منظومه زیبای اوحدی مراغه ای که ربع رشیدی را از نزدیک دیده و تحت تاثیر آن شعر خود را سروده ، حاکی از تحقق چنین مجموعه عظیمی تحت تاثیر نیات اصلاحی غازان خان و اهتمام خواجه رشیدالدین فضل الله بوده است.

 

در بهمن ماه ۱۳۸۱ودر جریان سفر جناب آقای دکتر حبیبی ، دفتر مطالعات ربع رشیدی در شعبه ایران شناسی استان آذربایجان شرقی تاسیس و با مساعدت مالی و تجهیزاتی استانداری کار خودرا آغاز کرد.دو هدف از مطالعات ربع رشیدی مد نظر بوده است :

۱) گرد آوری کلیه منابع ، اطلاعات و تحقیقات انجام یافته در مورد ربع رشیدی

۲) جمع بندی و ارائه یک تصویر روشن جهت فرضیه سازی برای احیاء مجموعه

نکته حایز اهمیت  این است  که ربع رشیدی هنوز هم موضوع مطالعات محافل علمی دنیاست ومسئول شعبه ایران شناسی چین که مقاله ای با عنوان نقش خواجه رشید الدین در گسترش چین شناسی در همایش ایران شناسی در خرداد ۱۳۸۱ ارائه نمود ، اظهار میکرد که پرونده مطالعات ربع رشیدی در این مرکز همواره گشوده است . اخیرا در مجله اوقاف کشور کویت ، یک مقاله ۲۷ صفحه ای در مورد ربع رشیدی ترجمه و به چاپ رسیده و در سال ۲۰۰۲ ، پایان نامه فوق دکترای خانم بیرگیت هوفمن در کشور آلمان درمورد ربع رشیدی در قالب کتاب منتشر شده و ترجمه آن توسط خانم بحرالعلومی از سوی کتابخانه مجلس شورای اسلامی زیر چاپ میباشد .

 

ضمنا با توجه به اینکه شهر تبریز بارها از سوی قوای روس و عثمانی اشغال شده و برخی منابع کتابخانه ای به این دو کشور منتقل شده اند ، امید است بزودی بتوانیم از نزدیک به این آثار دسترسی پیدا کنیم .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

18
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۲ پاسخ

  1. آذرشهرلی گفت:

    از اونجایی که این مجتمع نشونه تاریخ غنی تورکان هستش و از طرفی هم غنای تاریخی تبریز رو نشون میده پس قطع به یقین نه تنها احیار نمیشه بلکه بدتر تخریب هم خواهد شد و از یادها خواهد رفت

    8

    4
  2. Arash گفت:

    باید خانه های اطراف ربع رشیدی رو تملک کنن و ربع رشیدی رو به یک مجموعه توریسی زیبا تبدیل کنن

    13

    1

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo