کوی سرخاب ؛ نمادی از تمدن و قدمت تبریز/ خیابان در حال احداث قاتل دهها خانه تاریخی سرخاب!!

کوی ها و محله های قدیمی تبریز از دیرباز محل و ماوایی برای سالکان حق و شاعران نام آور بوده است و بی تردید تبریز به خاطر جای دادن عارفان و شاعران صاحب نام در دل خود ، جایگاه ویژه ایی را در بین شهر های دیگر کشورمان دار است .

سُرخابْ یکی از محله‌های بزرگ و قدیمی شهر تبریز است. این محله در شمال شهر و درحوزهٔ استحفاظی منطقهٔ ۱ شهرداری تبریز واقع شده‌است. این محله درجوار کوه عون بن علی قرارگرفته‌ است.

کتابی که از این محل رسماً نام برده تاریخ بناکتی باشد که ضمن اشاره به سال وفات ظهیرالدین(۵۹۸) و شاهفوربن محمد(۶۰۰) می نویسد: “هر دو در پهلوی خاقانی در سرخاب مدفون اند و این کتاب در شوال ۷۱۷ ه.ق تالیف یافته است.”

نادر میرزا در تاریخ و جغرافیای دارالسلطنهٔ تبریز می‌نویسد:

“کوی و بستانی بزرگ است. به نام آن کوه(ی) خوانده‌اند که کوی به سفح آن است. این کوی مرتفع و مشرف بر همه شهر است. هوای این نیک و به اعتدال است. روزها به تابستان گرمتر بود که خورشید براین کوه خشک تابد. چون پاسی از شب بگذرد سنگها را گرمی برود و هوا نیک شود. خاک این کوی سخت و با ریگ مخلوط است. چون دیوارها نهند سخت تر گردد و به زمین آن رطوبت نبود. بساتین این کوه کمتر است. توت بیدانه و بادام و فندق و امرود آن نیکوست. کدخدای آن امروز میرزا جواد خان فرزند حاجی میرزا علی وکیل دیوانخانه و از خاندان بزرگ است که بدین نامه بیاید. بقعه مبارکه سید حمزه در این کوی است که زیارتگاه تمامی مردم شهر است و این بقعه در وسط این کوه‌است.”

در نقشه دارالسلطنه تبریز که در سال ۱۲۹۷ ه.ق تهیه شده محلات:‌ امیرخیز، مهاد میهن، دروازه کجل، ویجویه، ینجران، نوبر، چهارمنار، شتربان و سرخاب مشخص و معین است و خانه ها و اماکن معروف هر محله نیز نام برده شده است.

جدول اماکن

ریشه نام محله سرخاب

تفاسیر زیادی در خصوص وجه تسمه نام این محله وجود دارد و در کتاب‌های تاریخی اشارات زیادی به آن شده است. از جمله این نوشته‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

نام این محله می‌تواند صفت و موصوف مقلوبی مرکب از دو کلمه «سرخ» و «آب» باشد. چون در زمان‌های بارندگی آب سرازیر شده از کوه عون بن علی که کوهی رسوبی و از خاک رس است، از این محله جریان می‌یافت، بدین نام خوانده شده باشد.

نام این محله می تواند از نام تیره‌ی سرخابلو گرفته شده باشد. تیرۀ سرخابلو از تیرۀ کوسه(خاصا)، طایفۀ کوسه‌لر ایل شاهسون بغدادی است.

نام این محله می‌تواند از نام طایفه سرخاب ایل عبدالملکی گرفته شده باشد.

کوه سرخاب

محله معروف کوی سرخاب تبریز نام خود را از کوه سرخاب گرفته است که پیش از اینکه محله احداث شود این کوه به حالت طبیعی وجود داشته است و بسیاری از حوادث تاریخی را نیز دیده است.

سرخاب در نظر شعرا

کمال خجندی در یکی از آثار خود درباره سرخاب چنین می‌نویسد:

تبریز مرا راحت جان خواهد بود پیوسته مرا ورد زبان خواهد بود

تا در نکشم آب چرنداب و کجیل سرخاب ز چشم من روان خواهد بود

سید جلال عضد نیز می‌گوید:

تا بریزاند تب غم را ز دل، سرخاب نوش بر سر سرخاب رو تا بنگری تبریز را

چگونگی تغییرات کالبدی و کاربردی معابر محله تاریخی سرخاب تبریز و احیا و باز زنده سازی آن در جهت ایجاد توسعه پایدار

معابر محله سرخاب علاوه بر سازگاری با اقلیم، محیط،انطباق با شیوه اعتقادی و روش زندگی ساکنان،با تعیین حریم بین محلات و پلاک های مسکونی در جهت برقراری امنیت و آسایش،سرزندگی طراحی شده،فرم ارگانیک و منعطف داشته و به دلیل قرار گیری در کنار دروازه به عنوان دروازه ورود به بازار شهر باکاربری فرا محله ای در رونق اقتصادی و توسعه شهر سهیم بوده اند.بافت مسکونی سرخاب، توسط گذر اصلی یاب سرخاب، کوچه، واشدگاه، ساباط، میدانچه(بازارچه سرخاب و تکیه حیدر) به یکدیگر و محلات همجوار ششگلان، باغمیشه، شتربان و بازار اصلی مرتبط می شد که در ایجاد هویت و پویایی محله نقش مهمی داشتند. با ورود مدرنیته و خودرو، دگرگونی نظام شهرسازی و معماری سنتی، بافت ارگانیک سرخاب در نتیجه درک نادرست از اصول معماری و شهرسازی مدرن دچار صدمات جبران ناپذیری شد.

با پیاده کردن نظام جدید بر روی بافت سنتی، تعریف کوی، خیابان فرعی ،گذرهای ماشین رو، خیابان های جمع و پخش کننده در محله و همسایگی آن بافت، تخریب شده و تعریض معابر، تفکیک پلاک ها و تغییر کاربری ها باعث ارائه فضایی با هویت جدید، ناهمگون و آشفته در محله گردید که نه تنها قادر به پاسخ گویی به نیازهای محله نیست بلکه ارتباط و نقش آن با کلیت شهر در جهت رونق شهری بسیار کم رنگ شده است. در این مقاله با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به مطالعات میدانی، تاریخی به معرفی و تعیین نقش معابر و عناصر محله ای در توسعه محله و مقیاس وسیع تر شهردر گذشته پرداخته، روند تغییرات کالبدی-کاربردی معابر با اعمال استانداردهای جدید بررسی شده و با معرفی ویژگی های جدید حاصل از این انطباق، اقدامات و تصمیمات اجتماعی، فرهنگی، کالبدی و ترافیکی با وجود پتانسیل های محله و استفاده از این عناصر جهت رونق و باز گرداندن حیات پایدار شهری و محله ای به محدوده با احیاء نقش معابر ارائه و پیشنهاد گردید.

خیابان در دست احداث قاتل ابنیه های تاریخی سرخاب

متاسفانه در طرح تفصیلی غیرکارشناسانه تبریز خیابانی ۱۸ متری حد فاصل خیابان دارایی و ثقه الاسلام پیش بینی شده و شهرداری منطقه ۱۰ چندین سال است اقدام به احداث این معبر از قلب سرخاب کهن نموده است که ۶۳ ملک در قلمرو طرح میباشند و یقینا چندین خانه تاریخی که هرکدام گواه تمدن این شهر میباشند نابوده شده و یا به زودی نابود خواهند شد

نمونه ای از املاک تخریب شده و یا در آستانه تخریب مسیر گشایی دارایی به ثقه الاسلام

ادامه تصاویر از سرخاب

11
1

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۶ پاسخ

  1. آیا میدانید که بزرگترین سرمایه‌های کشورهای جهان اول و توسعه یافته چیست ؟ ۱-جان و کرامت انسانی. ۲-طبیعت، منابع طبیعی و محیط زیست. ۳- میراث فرهنگی و تاریخی آن کشور . ملت هر کشوری که به این ۳عنصر حیاتی و بسیار مهم توجهی نکند و برای حفظ و نگهداری آن ها هیچ تلاش و کوششی نکند، چنین ملت هایی محکوم به شکست و نابودی هستند.

    10

    1
  2. شهروند گفت:

    محله سرخاب یک از قدیمی ترین محلات تبریز می باشد از شهرداری انتظارمیرود نسبت به حفظ هویت شهرمان بیشتر مسئولیت پذیر باشدو دست به کار جبران ناپذیر نزدو کاری مشابه انچه در مورد خیابان کهنه کرد انجام ندهد

    14

    0
  3. Arash گفت:

    محل تعریض خیابان رو عوض کنن اگه میشه تا هم تعریض انجام شه هم اون خانه ها بیشترشون حفظ بشن

    8

    1
  4. دوه چی اوشاغی گفت:

    بورا منیم زادگاهیمدی،یادش بخیر…او هشتی کی دالان کیمیدی قبلا دیواره و سقفینده ظریف نقاشی واریدی ایندی باز سازی الیپلر آغ گجینن آغاردیپلار

    10

    0
  5. محمدحسن گفت:

    سلام
    وضعیت کف مهرانه رود در برخی قسمتها خیلی خراب شده مخصوصا در اطراف پل دور برگردان کنار پل سنگی.لطفا شهرداری کمی هم به فکر نگهداری وتعمیر باشه.

    5

    0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo