هفته دوم موزه گردی: موزه علی مسیو

تبریز گردی در زمستان

هفته دوم موزه گردی: موزه علی مسیو

مدتها بود که به هنگام گذر از تقاطع ۱۷ شهریور جدید و ارتش جنوبی تابلوی به سمت خانه علی مسیو توجهم را جلب می کرد اما هیچ وقت فرصت پیچیدن به سمتی که تابلو نشان می داد را نداشتم! مطمئنم که شما هم حتما این تابلو را دیده اید. تا حالا آن را تا رسیدن به این موزه دنبال کرده اید؟

برنامه موزه گردی بالاخره مرا سمت این خانه راهی کرد.

همیشه از دیدن این درهای چوبی قدیمی با دو نوع کلون ذوق می کنم. راستی فلسفه این دو نوع  کلون یا کوبه را می دانید؟

درهای قدیمی معمولا دو لنگه یا دو لته بودند و روی هر کدام از آن ها کلونی جود داشت که با دیگری فرق می کرد. معمولا کوبه هایی که در لنگه سمت راست نصب می شدند، به شکل سر شیر، مشت گره کرده یا اشکالی از این قبیل بودند و به نسبت کوبه های سمت چپ سنگین تر، به همین دلیل صدایی بم تر داشتند، که اگر مردی بر خانه ای مهمان می شد این کوبه را می کوفت تا اهالی خانه بدانند که مردی بر آن ها مهمان است و به همین دلیل اقای خانه به استقبال او می رفت.کوبه های مردانه معمولا به نام درکو شناخته می شدند.

اما کوبه هایی که بر لنگه سمت چپ می نشستند، کوبه هایی ظریف به شکل انگشتان دست یا فرشته بودند که وقتی نواخته می شدند صدایی زیر تر تولید می کردند و اهل خانه را از وجود بانویی در پشت در مطلع می کردند تا خانوم خانه با خوشرویی به استفبال او برود. کوبه های مخصوص بانوان را ئَلکه به معنی حلقه می نامیدند.

همان طور که گفتیم آقایان از کوبه های سمت راست و خانم ها هم از کوبه های سمت چپ استفاده می کردند، و اهالی خانه را خبر می دادند، اما گاهی هم این کوبه ها به تناوب کوبیده می شد، صدای کوبیده شدن هر دو کوبه با هم برای اهل خانه شادی به ارمغان می اورد چرا که آن ها را بشارت می داد که خانواده ای بر آن ها مهمان شده است.

از در خانه علی مسیو وارد شدم و چشمم باز به این اطلاعیه رایگان بودن موزه خورد. راستش را بخواهید من قبلا نمی دانستم که بازدید از برخی موزه ها رایگان است! این اطلاعات هم خِیر دیگر موزه گردی است.

علی مسیو یکی از شخصیت های برجسته و مشهور نهضت مشروطه در آذربایجان، تاجری تبریزی‌الاصل بوده که به کشورهای اروپایی به‌ویژه کشور فرانسه سفرهای بسیار داشته و به همین دلیل «مسیو» کنیه‌اش شده است.

میز کار علی مسیو

علی مسیو، فرزند حاج محمدباقر تبریزی یکی از فعالان انقلابی تبریز در انقلاب مشروطه ایران، بوده که همیشه در سختی‌ها پای مردانگی پیش گذاشته و مشکلات را حل کرده است. خانه‌ی علی مسیو به عنوان اتاق فکر و اندیشه اعضای مشروطه بود. این خانه در سال ۱۳۸۲ به شماره ۹۴۱۱ به ثبت ملی رسیده است.

درباره ی زندگی علی مسیو، کمترین اطلاعات نسبت به دیگر چهره‌های تاریخی وجود دارد. خانواده او که وی تنها فرزند آن بود، خانواده‌ای با فرهنگ بود و پدرش به شغل بازرگانی اشتغال داشت. علی مسیو نیز مانند پدر بازرگان بود و در شهر تبریز مورد اعتماد شدید مردم بوده و از احترام برخوردار. او در عین حال روشنفکری مبارز و مطلع بود. به اروپا و عثمانی سفر کرده بود و به زبان فرانسه تسلط داشت. مسافرتهای متعدد او بهاتریش، قفقاز و استانبول، تماس با جهان نوین را برایش به ارمغان آورده بود. در تبریز کارخانه چینی‌سازی دایر کرد. وسعی در توسعه صنعت داشت. او با تاریخ اروپا به ویژه انقلاب کبیر فرانسه آشنا بوده و زیر و بم آن را می‌شناخت. در صحبت‌هایش معمولاً از تاریخ انقلاب فرانسه مثال می‌آورد. رابطه او با انقلابیون روس در قفقاز روشن و کتمان ناپذیر است.

این خانه چندان بزرگ نیست. با معماری خاص و مبهم، از در کوچک خانه که وارد می‌شوید، از سمت راست به اتاق‌های بالا پله می‌خورد و مستقیم به یک حیاط کوچک وارد می‌شوید و سمت چپ حیاطی کمی بزرگ‌تر به شما سلام خواهد داد.

این خانه تاریخی که معماری آن به دوران قاجار باز می‌گردد، در تاریخ ١٢ مرداد سال ١٣٨٢ به ثبت ملی رسید و حدود ١٠ سال پس از آن، یعنی در سال ١٣٩١ توسط شهرداری تبریز خریداری شد و با نام مرکز غیبی تبریز یا خانه- موزه علی مسیو با به‌نمایش‌گذاشتن آثار به‌جای‌مانده از دوران مشروطه مانند سلاح، عکس و اسناد تاریخی پذیرای بازدید‌کنندگان است.

یکی از تابلوها که بخشی از مطالب مصاحبه روزنامه ای با دختر و نوه علی مسیو است نظرم را به خود جلب میکند. صحبتهای جالبی که تیتر راوی شفاهی تاریخ به خود گرفته اند. متاسفانه هر کاری کردم عکس واضحی نتوانستم از آن تهیه کنم چون بازتاب نور شیشه روی آن کار را سخت می کرد. ناشی گری من در ثبت این عکس را به بزرگی خود ببخشید…

خواستم اطلاعات بیشتری به دست آورم و دست به دامان نِت گردی شدم و فهمیدم که در میان تاریخ‌نگاران، این خانه به‌عنوان منزل دوم علی مسیو شناخته می‌شود. مقایسه خانه‌های اعیان و اشراف هم عصرش، با مساحت کوچک این خانه و معماری خاصش که شبیه خانه‌های اعیانی آن زمان نیست، این گمانه را که آنجا خانه دوم علی مسیو بوده، تقویت می‌کند؛ اما واقعیت این است که اینجا محلی مخفی بوده، برای اینکه تصمیمات مخفیانه مشروطه‌خواهان آنجا گرفته شود.

هنگام مرمت، زیرزمین‌هایی از این خانه کشف شد که به کوچه‌های پشتی راه داشت و همچنین اصطبلی مخفی برای نگهداری اسب‌ها وجود داشت تا در صورت کشف مکان جلسه، با اسب بتوانند فرار کنند. تجربه سفرهای اروپایی علی مسیو و شمّ سیاسی او، کرده چنین بنایی را محقق کرده بود و بعدها این مکان با نام «مرکز غیبی تبریز» شهرت یافت.

رهبر فکری مشروطه‌خواهان آذربایجان سه پسر به نام‌های حاجی‌خان، حسن و غدیر داشت که پسر بزرگش جوانی رعنا بود و پسرهای کوچک ١۶ و ١٣‌ساله بودند. همه پسران علی مسیو در ١٠ محرم ١٣٣٠ قمری مصادف با ١٠ دی‌ماه ١٢٩٠ شمسی در میدان قم باغی (میدان دانش‌سرای فعلی) به همراه ثقه‌الاسلام و تعدادی از مشروطه‌خواهان به دار آویخته شدند. در ضلع جنوبی خانه علی مسیو دیواری وجود دارد که دو شمایل در بالای آن دیوار نصب شده است. گفته می‌شود این شمایل به یاد دو پسر کوچک شهیدش که کم ‌سن‌و‌سال‌تر بودند، ساخته و نصب شده است.

گذشته از اینکه اینجا یک موزه است، حال و هوای یک خانه دنج را دارد که آدم دلش میخواهد بنشیند و ساعت ها در سکوت خود کتاب بخواند، گاهی به تابلوهای روی دیوار خیره شود و به سرنوشت تاریخ و فرهنگ کشور فکر کند…

در چهره مردان مصمم مشروطه خواه خیره می شوم و حس میکنم چقدر با آنها فرق دارم… چقدر قوی هستند… عجب سطح فکری داشتند… و عجب اراده ای…

 

8
0

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo