فعالیت چشمگیر موزه کاریکاتور تبریز

تاریخچه کارتون در تبریز و آذربایجان

قبل از معرفی موزه کاریکاتور و فعالیت های هنرمندان در زمینه کارتون و کاریکاتور به تاریخچه کارتون در تبریز و آذربایجان می پردازیم.

اولین نمونه های کارتون در آذربایجان را باید در سنگ نگاره ، مجسمه ها و سر ستون ها جستجو کرد. تمامی خصایص کارتون در این آثار که قدمت آنها به بیش از چهار هزار سال می رسد، وجود دارد. مجسمه های اغراق شده «شهر یری» در مشکین شهر نمونه های آگاهانه اغراق کارتونی هستند، که چهار هزار سال قبل آفریده شده اند و از قدیمی ترین نمونه های کارتون جهان به شمار می روند. در موزه آذربایجان هم سفالها و جامهای کارتونی با سوژه ها و اغراقهای مختص کارتونی را میتوان یافت. اما تاریخ رسمی کارتون در آذربایجان به دوران چاپ و نشر و ورود دستگاهای چاپ برمی گردد. تبریز به دلیل اینکه دروازه غرب به شرق محسوب می شد، مثل تمام عرصه ها از مدرسه تا روزنامه از تئاتر تا کودکستان از سینما تا … کارتون اولین در ایران محسوب می شود . شب نامه ها که اغلب با چاپ ژلاتین چاپ می شدند از کارتون در جهت اهداف سیاسی و اجتماعی استفاده می کردند. شب نامه ها شبانه توزیع می شدند بنابراین محل نشر و آفرینندگان آنها به روشنی مشخص نیست. اما ملانصرالدین را شاید از اولین نشریاتی دانست که کارتون را به صورت جدی مطرح و نشر کرد.

ملانصرالدین نشریه ای بود که به ترکی آذربایجانی و گاها به زبان روسی منتشر می شد.این مجله ابتدا در تفلیس (از ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۷) و سپس در تبریز (۱۹۲۱) و بعد از آن در باکو (۱۹۲۲ تا ۱۹۳۱) منتشر شد.

جلیل محمد قلی زاده روشنفکر آزاده ای که این نشریه را چاپ می کرد از کارتونیست هایی چون بهزاد، عظیم زاده، روتر، شمرلینگ، موسی زاده و محمد زاده استفاده کرد و کارتون را عمومی کرد. بعد ها آذربایجان و حشرات الارض و چندین نشریه دیگر در تبریز از کارتون سود جستند. آنها بر علیه حاکمان جبار قاجار، وضع بهداشتی، خرافات، استعمار و روابط خانوادگی تبعض آمیز کارتون می کشیدند. بنابراین اغلب مورد حمله قرار می گرفتند. بعد از سرکوب مشروطیت کارتون تبریز بی رمق شد و جز چند نشریه که کارتون را به صورت تصویرگری استفاده کردند تا زمان انقلاب اتفاق مهمی در عرصه کارتون تبریز رخ نداد. بعد از انقلاب دانشجویان انقلابی از احزاب و گروههای سیاسی مختلف، کارتون را به عنوان حربه ای برای تحقیر و تمسخر و سرکوب حریف استفاده کردند. از این روی کارتون آسیب دید و نشریات برچیده شدند . از اواخر دهه شصت، بار دیگر کارتون تبریز قد علم کرد و با تشکیل گروههای متعددی چون ترخون، کاکتوس، گونش، سیزده، کیرپی و … دوباره خود را سازماندهی کرد که محصول این تلاشها در اوایل سال ۱۳۸۰ تأسیسی انجمن کارتونیستهای تبریز بود. همزمان با تأسیس اولین و تنها سازمان ثبت شده و رسمی کارتون ایران، نشریه و مسابقات نیز شروع به فعالیت گسترده کردند. و مردم نیز از کارتون استقبال کردند. محل فعالیت کنونی انجمن موزه کارتون تبریز است این انجمن با نشر مجله کاریکاره -اداره موزه کارتون – برگزاری مسابقات بین المللی کارتون، انتشار کتاب ها و برگزاری ورک شاپ فعالیت خود را ادامه می دهد. اغراق آمیز نخواهد بود اگر بگوییم کارتون تبریز اکنون سالهای طلایی خود را آغاز کرده و تمام فعالیتهای مهم کارتونیست های جوان نوید یک آینده پربار برای این هنر را درتبریز می دهد.

موزه کاریکاتور تبریز

موزه «کارتون یا کاریکاتور» تبریز، نخستین موزه کارتون در سطح قاره آسیا و پنجمین موزه در سطح جهان است.

موزه «کاریکاتور» تبریز نخستین و مجهزترین موزه قاره آسیا است که به همت رحیم بقال اصغری کاریکاتوریست معروف ایران و جهان که متولد تبریز است، در اسفند ماه ۱۳۸۵ در بخش غربی «خانه هنر» واقع در ضلع شمالی باغ گلستان تبریز تأسیس شد.

بنای این مجموعه ساختمان زیبا و قدیمی سابق کتابخانه ملی تبریز است که در سال ۱۳۱۸ و همزمان با کاخ شهرداری تبریز با زیربنای ۲۸۶۰ متر مربع ساخته شده است که پس از چند بار تغییر کاربری به موزه کاریکاتور و خانه هنر تبریز تبدیل شد.
این بنا در سال ۱۳۷۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و چندین بار مرمت و نوسازی شده است و شامل بخش های مختلفی نظیر سالن آمفی تئاتر، نگارخانه، ویدیو آرت و کارگاه های نقاشی و کاریکاتور می باشد.

سالن آمفی تئاتر موزه

موزه کاریکاتور تبریز دارای دو گالری با نمایش ۶۰ اثر از آثار اصل بزرگترین کارتونیست‌های جهان ، یک کتابخانه تخصصی و کلاس و امور اداری می‌باشد.

در مخزن این موزه حدود ۱۴ هزار اثر از استادان و کارتونیست‌های مشهور جهان از جمله زلاتوفسکی، کوزوبورکین، کوراوغلی، درژنین، کولمشکینو، پرومبیتا، بایرام حاجی‌زاده و… نگهداری می‌شود.

این آثار حاصل برپایی بیش از ۱۰ جشنواره بین الملی در استان است. از دیگر بخش‌های موزه، کتابخانه آن است که بیش از یک هزار آلبوم به همراه آرشیو نشریات تاریخی و خارجی در آن موجود بوده و مورد استفاده عموم قرار می‌گیرد. در این موزه غیر از دو مجسمه کارتون ساخته آقای مغفوریون، کلکسیونی از پوسترها، کارت پستال‌ها، تمبرها و کارت ویزیت‌های کارتونی، کتاب‌های کارتون چاپ شده و کلکسیون آلبوم جشنواره‌های خارجی نشریات کارتونی در تبریز را نیز می‌توان دید.

تعدادی از کاریکاتورهای رحیم بقال اصغری مدیر موزه

بچه سر راهی

فقر

دختران آذربایجان… ستاره های آسمان

فعالیت های گسترده ملی و بین المللی زیادی توسط انجمن کارتونیست های تبریز در موزه کاریکاتور تبریز انجام می شود که علاوه بر کلاس ها و برپایی نمایشگاه ها به برگزاری تعدادی از جشنواره ها اشاره می کنیم.
جشنواره های متعدد از جمله ۱۲ دوره جشنواره بین المللی، ۶ دوره جشنواره شهروندی تبریز، یک جشنواره پایداری و چندین دوره جشنواره کشوری
موزه کاریکاتور تبریز در سال ۱۳۹۰ میزبان دومین نشست روسای موزه های کارتون جهان بوده و نمایندگانی از ایتالیا، فرانسه، ترکیه، آذربایجان و…در این نشست حضور یافته اند اخیرا نیز مراسمی به مناسبت ۷ آوریل روز جهانی کارتون در این موزه با حضور هنرمندان و کاریکاتوریست های مطرح و استاندار آذربایجان شرقی ، معاونین و مدیران استانی برگزار گردید و پس از انتخاب بهترین کارتونیست سال جهان و ایران نمایشگاه دوره گردی کارتون نیز به طور رسمی کار خود را آغاز نمود.

نوشته: علی فرهی

11
1

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

۲ پاسخ

  1. ناشناس گفت:

    لایک طلایی

    1

    0
  2. Arash گفت:

    دستفروش ها باغ گلستان رو ترک کنن پارک و این موزه ابهت پیدا میکنه

    0

    0

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

افزودن شکلک

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNo